1<\/title> \n<\/p>\n<style>\n\n<\/style>\n \n<\/head><\/p>\n<body lang=\"PL\" style='tab-interval:35.4pt'><\/p>\n<div class=\"Section1\">\nPrzez \nPodlasie na Bia\u0142oru\u015b. Lipiec 2005 <o:p><\/o:p><\/span><\/p>\nOd prawos\u0142awia do islamu <o:p><\/o:p><\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/span><\/p>\nPodlasie<\/p>\nGrodno<\/p>\nMi\u0144sk <\/span>szpital, \nposzukiwanie muzeum etno, muzeum komunizmu, star\u00f3wka zdj\u0119cie pomnik ofiar w \nafganistanie, \n<\/p>\n1<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nw stron\u0119 \nBia\u0142egostoku<o:p><\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nGdybym przyj\u0119\u0142a pierwotny \nplan podr\u00f3\u017cy, mog\u0142abym teraz powiedzie\u0107 \u2013 moim pierwszym wra\u017ceniem po wjechaniu \nziemi\u0119 bia\u0142orusk\u0105 by\u0142o to i to. Nie powiem tak. Bo zdecydowa\u0142am, \u017ce wjad\u0119 na tereny \nPodlasia powoli. Stopniowo. Kr\u00f3tkimi odcinkami, kilometr za kilometrem pokonam \nautobusem, \u017ceby wyda\u0142o mi si\u0119, \u017ce ta granica, pomi\u0119dzy Polsk\u0105 i Bia\u0142orusi\u0105 w \nrzeczywisto\u015bci nie istnieje. Bardzo chcia\u0142am przenie\u015b\u0107 si\u0119 w epok\u0119 \nprzedwojenn\u0105, gdy Kresy stanowi\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 polskiego terytorium. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Jeden telefon matki i uda\u0142o si\u0119 \nzaklepa\u0107 miejsce noclegowe w male\u0144kiej wsi na Bia\u0142ostocczy\u017anie, w domu tej \ndalekiej rodziny, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142am jedynie z fotografii. Na dworcu w Bia\u0142ymstoku \nczeka\u0142a ju\u017c na mnie m\u0142odziutka kuzynka, Kasia, przy kt\u00f3rej \u015bwie\u017cej, za\u017cywnej i \nzdrowej postaci sprawia\u0142am wra\u017cenie dziewczynki siedemnastoletniej. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Najpierw mapa i przewodnik. Bo \nsklepy warszawskie ich nie oferowa\u0142y. Tutaj jednak by\u0142o ju\u017c Podlasie. Swojskie \ntereny. Wdrapa\u0142y\u015bmy si\u0119 wi\u0119c na pierwsze pi\u0119tro dworca i uda\u0142o si\u0119. By\u0142 \nprzewodnik wydawnictwa Bezdro\u017ce o Grodnie i okolicach. Chwa\u0142a im za odwag\u0119 i \ndobre ch\u0119ci w czasach, gdy trwa bojkot wszystkiego co bia\u0142oruskie, na zasadzie \nodwetu za antypolsk\u0105 postaw\u0119 \u0141ukaszenki. – <span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>Bia\u0142oru\u015b? Chcesz jecha\u0107 na Bia\u0142oru\u015b? Zaaresztuja \nci\u0119, zabij\u0105, deportuj\u0105. A w og\u00f3le to tam nic nie ma. Po co jecha\u0107? <\/p>\nA jednak \nco\u015b jeszcze pozosta\u0142o i o tym pisz\u0105 w\u0142a\u015bnie Bezdro\u017ca i rodzynki \u015bwiata \nliterackiego \u2013 opowie\u015b\u0107 w staro\u015bwieckim stylu Katarzyny W\u0119glickiej \u201eKresowym \nszlakiem\u201d oraz historie zabytk\u00f3w kresowych spisane przez pana R\u0105kowskiego. Ta \nostatnia ksi\u0105\u017cka dost\u0119pna by\u0142a tylko na allegro i niestety kupi\u0142am j\u0105 juz po \npowrocie z Bia\u0142orusi. Nie szkodzi. Jeszcze tam wr\u00f3c\u0119. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Z przewodnikiem po Grodnie i map\u0105 \nBia\u0142ostocczyzny w r\u0119ku uciekamy ze sklepiku gadatliwego sprzedawcy, kt\u00f3ry \nmimochodem sprzeda\u0142 nam kilka ciekawych informacji na temat Cygan\u00f3w w Rumunii i \nlokalizacji kantor\u00f3w na przej\u015bciu granicznym w Ku\u017anicy. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Przed nami Bia\u0142ystok. I tu, mimo, \u017ce \nnie jestem nami\u0119tn\u0105 czytelniczk\u0105 prasy pana Michnika, doceniam ciekawe \ninicjatywy, a w\u015br\u00f3d nich \u2013 nieco szmat\u0142awe, bo na kiepskim papierze, a jednak \nprzewodniki po Polsce. Por\u0119czne, ma\u0142e, z kolorowymi zdj\u0119ciami i dok\u0142adnymi \nmapkami, towarzyszy\u0142y nam w w\u0119dr\u00f3wce po Bia\u0142ymstoku a potem mi jedynie na \nszlaku tatarskim. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Z dworca bia\u0142ostockiego moja \nszesnastoletnia kuzyneczka w letniej sukience na rami\u0105czka, kt\u00f3ra uwydatnia \nbiust, ja w lu\u017anych spodniach i koszuli, kapeluszu sznurkowym bez ronda \u2013 styl \nch\u0142opski lub naturalistyczny \u2013 wyruszamy na podb\u00f3j miasta. Wszystkie ulice \nprowadz\u0105 do Rzymu, a na pewno kilka do ma\u0142ego centrum Bia\u0142egostoku, po obu \nstronach ulicy Lipowej. <\/p>\nTu\u017c za \nplacem Niepodleg\u0142o\u015bci imponuj\u0105cy budynek ko\u015bcio\u0142a \u015bw.Rocha na wzniesieniu. \n\u201eBry\u0142a modernistyczna\u201d pisz\u0105 \u2013 na pewno. Jest to dziwaczny i nieco przyt\u0142aczaj\u0105cy \ntw\u00f3r, by\u0107 mo\u017ce faktycznie jedna z ciekawszych budowli mi\u0119dzywojennej Europy. \nUmieszczony u zbiegu ulic, na wzniesieniu. Zewsz\u0105d prowadz\u0105 do\u0144 wysokie schody, \ni pot\u0119\u017cne bramki. Ca\u0142o\u015b\u0107 otoczona jest murem. Przyci\u0105ga wzrok wielkia figura \nChrystusa witaj\u0105cego wchodz\u0105cych. Dlaczego jednak \u015aw.Roch, kt\u00f3ry jest patronem \nzad\u017cumionych? Przewodnik nie wspomina o tym ani s\u0142owa, nie mia\u0142 nas te\u017c kto \no\u015bwieci\u0107 in situ, bo \u015bwi\u0105tynia by\u0142a zamkni\u0119ta na trzy spusty i jedynie ogr\u00f3d \nzaprasza\u0142 na zielon\u0105 trawk\u0119 i \u0142aweczki pod drzewami. Zrobi\u0142am wi\u0119c kilka zdj\u0119\u0107 \nKasi, zapominaj\u0105c pstrykn\u0105\u0107 cho\u0107 raz sam\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119, a po chwili ju\u017c uda\u0142y\u015bmy \nsi\u0119 ulic\u0105 Lipow\u0105 w kierunku tr\u00f3jk\u0105tnego rynku. Wzd\u0142u\u017c tej alei rz\u0105d ciekawych \nkamienic przemieszanych z nieciekawymi blokami peerelowskimi. Na rynku powita\u0142 \nnas Pi\u0142sudski na cokole. Za jego plecami ratusz – zgrabna, utrzymana w dobrym \nstanie, \u017c\u00f3\u0142to malowana budowla, kryta czerwon\u0105 dach\u00f3wk\u0105 i wie\u0144czona ozdobn\u0105 \nwie\u017c\u0105. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>Rynek otaczaj\u0105 ciekawe kamienice. Frontony \nniekt\u00f3rych s\u0105 \u017c\u0142obione i malowane w wizerunki ludzkie i zwierz\u0119ce, dekorowane \nwzorami, kt\u00f3re przypomina\u0142y mi te, z rynku warszawskiego. Przy rynku lub w jego \nokolicach mie\u015bci si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kilka ciekawych budynk\u00f3w sakralnych. Jest cho\u0107by \nko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. W istocie zbitka dwu ko\u015bcio\u0142\u00f3w \u2013 parafialnego z pocz\u0105tku \nsiedemnastego wieku i katedry neogotyckiej z pocz\u0105tku dwudziestego. Imponuj\u0105ca \nkatedra, o wiele wi\u0119ksza od male\u0144kiego starego ko\u015bcio\u0142a mia\u0142a by\u0107 jedynie \u201eprzybud\u00f3wk\u0105\u201d, \nzgodnie z zarz\u0105dzeniami carskimi. <\/p>\nW \nokolicach rynku mie\u015bci si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cerkiew \u015bw. Miko\u0142aja. Zbudowana na planie \nkrzy\u017ca r\u00f3wnoramiennego, wywa\u017cona, wysmakowana, klasyczna, przypomina\u0142a mi \nraczej katolickie ko\u015bcio\u0142y barokowe ni\u017c cerkwie we wschodnim bogato i kolorowo \nzdobionym stylu, jakich przyk\u0142ady spotka\u0107 mia\u0142am cho\u0107by w Grodnie. Bia\u0142ostocki \nprzybytek prawos\u0142awny zaprasza\u0142 do \u015brodka \u2013 drzwi by\u0142y otwarte. By\u0107 mo\u017ce, \ndlatego, \u017ce wn\u0119trze zwiedza\u0142a w\u0142a\u015bnie grupa turyst\u00f3w. Przys\u0142uchuj\u0105c si\u0119 \nciekawie, cho\u0107 jednym uchem, wywod\u00f3w starszej pani przewodnik, ogl\u0105da\u0142am pi\u0119kne \nstare ikonostasy, ponad kt\u00f3rymi zawieszono ozdobne \u015bwieczniki z kolorowego \nszk\u0142a i a\u017curowego metalu. To by\u0142a moja pierwsza w ci\u0105gu tej wyprawy oraz \npierwsza w \u017cyciu wizyta w cerkwi. Nie wiedzia\u0142am w\u00f3wczas jeszcze, \u017ce wchodz\u0105c \ndo przybytku nale\u017cy zas\u0142oni\u0107 w\u0142osy chustk\u0105. Zakonnica w czarnej szacie z \nlej\u0105cego materia\u0142u i d\u0142ugim welonie bez kwefu, kt\u00f3ry ods\u0142ania\u0142 w\u0142osy \u2013 \ngospodyni \u015bwi\u0105tyni oraz sprzedawczyni w male\u0144kim sklepiku w rogu przy drzwiach \n\u2013 potraktowa\u0142a nas wyrozumiale, jak turyst\u00f3w. Nie strofowa\u0142a i nie upomina\u0142a. Nie \nda\u0142a si\u0119 te\u017c d\u0142ugo prosi\u0107 i opowiedzia\u0142a histori\u0119 \u015bw. Miko\u0142aja m\u0119czennika, \npatrona \u015bwi\u0105tyni oraz nam\u00f3wi\u0142a nas na zakup kilku obrazk\u00f3w-fotografii \nikonostas\u00f3w z o\u0142tarza g\u0142\u00f3wnego. <\/p>\nZ \ntr\u00f3jk\u0105tnego rynku niedaleko do pa\u0142acu Branickich, kt\u00f3ry jest najwa\u017cniejszym \nzabytkiem Bia\u0142egostoku. Wn\u0119trze nie jest udost\u0119pnione do zwiedzania. Mie\u015bci si\u0119 \nw nim obecnie szko\u0142a piel\u0119gniarska. Zwiedza\u0142am Bia\u0142ystok w sobot\u0119, zajrze\u0107 wi\u0119c \nmog\u0142am jedynie do male\u0144kiego korytarza, wej\u015bcie na g\u00f3r\u0119 zamyka\u0142a pot\u0119\u017cna krata. \n\u015awiat\u0142o w g\u00f3rnych pomieszczeniach (by\u0107 mo\u017ce niegdy\u015b sala balowa) \u015bwiadczy\u0142o o \ntym, \u017ce budynek zezwala na wynajmowanie sal i organizowanie przyj\u0119\u0107 i imprez \nzamkni\u0119tych. <\/p>\nZ \nzewn\u0105trz, szczeg\u00f3lnie od strony dziedzi\u0144ca i g\u0142\u00f3wnej bramy, pa\u0142ac prezentuje \nsi\u0119 ciekawie. Odmalowane i czyste mury i kolumnady zamykaj\u0105ce plac z trzech \nstron przywo\u0142uj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Na chwil\u0119. Zaraz zauwa\u017camy przecie\u017c fragment \nrusztowania przed jedn\u0105 ze \u015bcian \u2013 niesko\u0144czony jeszcze remont. Przej\u015bcie w \nstron\u0119 ogrodu francuskiego i rzut oka na \u015bciany pa\u0142acu \u2013 rozczarowuje. \u017b\u00f3\u0142ta \nfarba \u0142uszczy si\u0119, a tynk miejscami odpada. By\u0107 mo\u017ce ta cz\u0119\u015b\u0107 pa\u0142acu czeka na \nremont. Ogr\u00f3d i pa\u0142ac najlepiej wygl\u0105daj\u0105 na zdj\u0119ciach. Upalny letni dzie\u0144 i \nwspania\u0142e \u015bwiat\u0142o pozwalaj\u0105 zrobi\u0107 kilka udanych fotek z geometrycznymi \nfigurami klomb\u00f3w, inspirowanymi antykiem rze\u017abami ogrodowymi na pierwszym \nplanie i \u017c\u00f3\u0142to-bia\u0142ymi klasycznymi murami i stawami w ogrodzie angielskim – w \ntle. <\/p>\nTu \nko\u0144czy si\u0119 moja i Kasi w\u0119dr\u00f3wka po Bia\u0142ymstoku. Wyruszamy do jej wsi rodzinnej, \na mojego dzisiejszego miejsca noclegu. Oferuj\u0119 jej jeszcze kaw\u0119 w prawdziwej \nkawiarni i przyspieszam kuzyneczki wchodzenie w doros\u0142o\u015b\u0107. Chocia\u017c na prowincji \npoleskiej polega ono nie tyle na przesiadywaniu w barach i kawiarniach ile na \npe\u0142nym uczestnictwie w obowi\u0105zkach gospodarstwa wiejskiego. Co mam na my\u015bli? \nOt, cho\u0107by dojenie pi\u0119knych, d\u0142ugorz\u0119sych, cho\u0107 niezbyt dbaj\u0105cych o czysto\u015b\u0107 \nkr\u00f3w. <\/p>\nNigdy \nnie doi\u0142am krowy. Tym bardziej nie mia\u0142am na to ochoty, gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \ndojenie odbywa si\u0119 ju\u017c od dawna w spos\u00f3b zmechanizowany. Nie ma w nim za grosz \nromantyzmu i naturalno\u015bci. Krowa pozwala si\u0119 ju\u017c dotyka\u0107 jedynie metalowym \nczterem palcom przyssawki dojarki, zako\u0144czonym gumowymi d\u0142ugimi rurkami, z \nkt\u00f3rych mleko sp\u0142ywa wprost do ma\u0142ego pojemnika-wiaderka. Efekt dojenia \npowstawa\u0142 w momencie, gdy w\u0142\u0105czano zawieszony gdzie\u015b na \u015bcianie obory mechanizm \npr\u00f3\u017cniowy. Musia\u0142 dzia\u0142a\u0107 non-stop, a przerwy pomi\u0119dzy za\u0142o\u017ceniem przyssawek \njednej krowie i kolejnej nie mog\u0142y by\u0107 nigdy d\u0142u\u017csze ni\u017c kilka minut \u2013 w \nprzeciwnym razie dochodzi\u0142o do zapowietrzenia. <\/p>\nKasia sprawnie \nprzesuwa\u0142a si\u0119 w oborze od Czarnulki do Be\u017cowej. Ka\u017cda mia\u0142a swoje imi\u0119, kt\u00f3re \nznali wszyscy cz\u0142onkowie rodziny. Zwierz\u0119ta mia\u0142y sw\u00f3j charakter i swoje \nhumory. Leniwe sta\u0142y obok nerwowych. Te pierwsze z oci\u0105ganiem wstawa\u0142y na \ncztery nogi, aby podda\u0107 si\u0119 nudnej operacji dojenia, a by\u0107 mo\u017ce ze wstydu zwleka\u0142y, \nnie chcia\u0142y odkry\u0107 br\u0105zowej zasch\u0142ej plamy odchod\u00f3w, kt\u00f3ra nieestetycznie przylgn\u0119\u0142a \ndo zadu takiej jednej czy drugiej krowiej panny. Ekstrawertyczki za\u015b ze \nstoickim spokojem podnosi\u0142y ogon i nie zwa\u017caj\u0105c na otoczenie i liczniejszych \nni\u017c zwykle widz\u00f3w, wypr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 obficie. <\/p>\nNikt \nnie zwraca\u0142 na nie uwagi, dla mnie jednak jednocze\u015bnie zachodz\u0105ce operacje \ntoalety i pobierania haraczu w postaci mleka stanowi\u0142y trudny do akceptowania \nkoncept, \u017cart. Oczywi\u015bcie dla wszystkich pozosta\u0142ych obecnych w oborze sprawa \nnale\u017ca\u0142a do gatunku b\u0142ahych. Ostatecznie chodzi\u0142o o opr\u00f3\u017cnienie krowich \nzbiornik\u00f3w substancji ciek\u0142ych. To by\u0142o zdrowe, to by\u0142o celowe i wskazane. W \nprzeciwnym razie krowy chorowa\u0142y. Nie mo\u017cna by\u0142o na to pozwoli\u0107. Zdrowa krowa \nto zdrowy doch\u00f3d dla ca\u0142ej rodziny. To kilkadziesi\u0105t litr\u00f3w mleka sprzedanego \ndziennie do mleczarni. Zwierz\u0119ta wypr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 tam, gdzie chcia\u0142y i wtedy, \ngdy chcia\u0142y. Dojono je za\u015b, co najmniej dwa razy dziennie. Przed \u015bwitem i przed \nzmierzchem. <\/p>\nUwolnione \nod przyssawek sutki, kt\u00f3re nosz\u0105 podobno dziwaczn\u0105 fachowa nazw\u0119 \u201estrzyki\u201d, \nprzeciera\u0142o si\u0119 zwyk\u0142\u0105 szmata wielokrotnego u\u017cytku. Mleko z wiaderka przez gaz\u0119 \nzlewa\u0142o si\u0119 do wielkiego metalowego zbiornika, w kt\u00f3rym \u2013 zgodnie z normami \nunijnymi \u2013 nisk\u0105 temperatur\u0119 utrzymywano dzi\u0119ki obracaj\u0105cemu si\u0119 nieustannie \nmetalowemu mieszad\u0142u. <\/p>\nW\u015br\u00f3d kilku \nzaskakuj\u0105cych ust\u0119pstw na rzecz unii dostrzeg\u0142am malowane na niebiesko okna, \nkt\u00f3re uroczo i prowansalsko wygl\u0105da\u0142y na tle bielonych \u015bcian obory, w\u0105tpi\u0142am \njednak czy mia\u0142y one a\u017c tak fundamentalne znaczenie dla utrzymania higieny \n\u015brodowiska pracy. Co innego bie\u017c\u0105ca woda w jednym z pomieszcze\u0144, kt\u00f3re \nstanowi\u0142y ca\u0142o\u015b\u0107 w raz z obor\u0105, taki zesp\u00f3\u0142, taki kompleks – \u201ekrowi\u201d. Rodzina \nmoich kuzyn\u00f3w bez kompleks\u00f3w zupe\u0142nie zaprezentowa\u0142a mi swoje od lat \nnie-do-remontowane mieszkanie, w kt\u00f3rym wody bie\u017c\u0105cej niestety nie by\u0142o. \nJeszcze\u2026 by\u0142o za to kilka sporawych pokoik\u00f3w, domowa \u0142azienka z bezu\u017cyteczn\u0105 \nwann\u0105 i wielce u\u017cyteczn\u0105 du\u017c\u0105, blaszan\u0105 misk\u0105, domowa kuchnia i letnia kuchnia, \nobie zaopatrzone w dystyngowane kuchnie w\u0119glowe ze skomplikowanym uk\u0142adem \nwyci\u0105g\u00f3w odprowadzaj\u0105cych z pomieszczenia nadmiar dymu. <\/p>\nCiotka \nby\u0142a kobiet\u0105 sprytn\u0105, zaj\u0119t\u0105 i niefrasobliw\u0105. Bardzo go\u015bcinn\u0105 i \u017cyczliw\u0105. \nChcia\u0142a, abym poczu\u0142a si\u0119 jak w domu. (To by\u0142o niemo\u017cliwe, czu\u0142am si\u0119 jednak \njak na wyprawie w \u015bwiat, w teren w warunkach trudnych. Uwielbia\u0142am to i by\u0142am w \nswoim \u017cywiole.) Oko\u0142o dwudziestu kotlet\u00f3w mielonych sma\u017cy\u0142o si\u0119 samotnie i \nsamodzielnie letniej kuchni. Wieprzowina \u2013 pomy\u015bla\u0142am. Mi\u0119so \u2013 powiedzia\u0142am. – Mog\u0119 \nna nie patrze\u0107, p\u00f3ki jest jeszcze \u017cywe. Potem wol\u0119 go jednak unika\u0107, doda\u0142am, \nutwierdzaj\u0105c jednocze\u015bnie ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 w przekonaniu, \u017ce kuzynka z Warszawy \njest wegetariank\u0105. Takie ma\u0142e, \u0142atwe k\u0142amstwo na ich u\u017cytek. Niech tam. <\/p>\nNie tkn\u0119\u0142am \nwi\u0119c kotlet\u00f3w, wsun\u0119\u0142am jednak ze smakiem dziwaczn\u0105 sa\u0142atk\u0119 z \u0107wiartek \nogr\u00f3dkowych pomidor\u00f3w i plasterk\u00f3w cebuli obficie zanurzonych w g\u0119stej \np\u00f3\u0142-s\u0142odkiej \u015bmietanie. Odda\u0142am swoje miejsce na wersalce jednemu z m\u0142odych \nkrzepkich pomocnik\u00f3w-s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3ry w\u015br\u00f3d innych uczestniczy\u0142 w belowaniu \nsiana na podw\u00f3rzu mojej bia\u0142ostockiej rodziny. Wzi\u0119\u0142am za r\u0119k\u0119 Kasie\u0144k\u0119 i \nma\u0142ego Adasia w w\u00f3zku i wyruszyli\u015bmy na podb\u00f3j wsi, o tej porze jednak \nspokojnej. Zmierzcha\u0142o si\u0119. Nieliczni mieszka\u0144cy niemal wymar\u0142ej wsi zaj\u0119ci \nbyli sp\u0119dzaniem kr\u00f3w z \u0142\u0105k, pojeniem i dojeniem. Kilka wsiowych bab\u0107 \nodprowadzi\u0142o nas wzrokiem zza starych p\u0142ot\u00f3w, sprzed pi\u0119knie rze\u017abionych i \nmalowanych drewnianych chat. Kilkana\u015bcioro dzieci w kilkunastu nowoczesnych, \nniedawno pobudowanych \u201edworkach\u201d, czyli willach letniskowych bogatych \nmieszka\u0144c\u00f3w Bia\u0142egostoku nawet nie zauwa\u017cy\u0142o naszego przemarszu \u015brodkiem piaszczystej \nulicy. By\u0142y zaj\u0119te sob\u0105 tak jak my byli\u015bmy zaj\u0119ci \u015bledzeniem \u017cycia bocianich \ngniazd. <\/p>\nWie\u015b \nOstr\u00f3wki opu\u015bci\u0142am nazajutrz. Z lekkim \u017calem. Jeszcze mia\u0142am p\u00f3j\u015b\u0107 na pola, \nnauczy\u0107 si\u0119 odr\u00f3\u017cnia\u0107 owies od pszenicy. Dowiedzie\u0107 jak wygl\u0105da gryka i \ndzi\u0119cielina. Zrozumie\u0107 technik\u0119 bocianiego polowania na \u017caby. Pog\u0142aska\u0107 bia\u0142e \nkonie. Zrobi\u0107 sesje zdj\u0119ciow\u0105 prawos\u0142awnym kapliczkom. Innym razem. Jeszcze tam \nwr\u00f3c\u0119. Obieca\u0142am.<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n \n<\/span><\/p>\n2<\/p>\n\u015bladami Tatar\u00f3w<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nPierwszy \nautobus z Ostr\u00f3wki do Bia\u0142egostoku odchodzi\u0142 o dziewi\u0105tej, jednak us\u0142u\u017cny \ns\u0105siad, kt\u00f3ry odbiera\u0142 mleko od gospodarzy i transportowa\u0142 je do mleczarni \nzaoferowa\u0142 mi podw\u00f3zk\u0119. W ten spos\u00f3b dotar\u0142am na dworzec autobusowy a tam stary \nikarus zabiera\u0142 pasa\u017cer\u00f3w w stron\u0119 wschodni\u0105. Moim przeznaczeniem by\u0142y \nKruszyniany. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Dlaczego Kruszyniany? Z sentymentu dla \npolskich Tatar\u00f3w, dla wschodniej kultury, gdzie nacje i tradycje wymieszane s\u0105 \ni dzi\u0119ki temu szczeg\u00f3lnie ciekawe. Tak\u017ce dlatego, \u017ce ka\u017cda moja podr\u00f3\u017c jest poszukiwaniem \nto\u017csamo\u015bci, fragment\u00f3w siebie w kulturze obcej, wsp\u00f3\u0142odczuwania i zwi\u0105zk\u00f3w z \nduchowo\u015bci\u0105 islamu. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Trasa do Kruszynian, ma\u0142ej wsi \nPodlasia wiedzie przez Supra\u015bl, gdzie z okna autobusu dostrzec mog\u0142am cerkiew i \nzabytkowy zesp\u00f3\u0142 klasztorny o.o.Bazylian\u00f3w. Puszcza Knyszy\u0144ska towarzyszy \npodr\u00f3\u017cuj\u0105cym niemal\u017ce do granicy z Bia\u0142orusi\u0105, potem jednak rozklekotany pojazd \nzamiast przeskoczy\u0107 z rozp\u0119du granic\u0119 nieoczekiwanie skr\u0119ca na po\u0142udnie, \nprzeje\u017cd\u017ca g\u0142\u00f3wn\u0105 ulic\u0105 male\u0144kich Krynek i wyrzuca mnie samotn\u0105 na bezimiennym \nprzystanku w Kruszynianach. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Dwa metry stamt\u0105d pozdrawia mnie na \nprogu swojej chatki starszy cz\u0142owiek, o rysach nietatarskich. Kieruje mnie \njednak bezb\u0142\u0119dnie w stron\u0119 zielonego, drewnianego meczetu na niewielkim wzniesieniu \nw otoczeniu drzew. Pstrykam zdj\u0119cie, cho\u0107 muzu\u0142ma\u0144sk\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 szpec\u0105 \nrusztowania. Jest niedziela, ani \u015bladu remontuj\u0105cych, wkr\u00f3tce dowiaduj\u0119 si\u0119 \njednak, \u017ce remont przerwano ju\u017c dawno i nie wiadomo, kiedy zostanie on \nwznowiony. Prawdopodobnie zale\u017cy to od funduszy niewielkiej wsp\u00f3lnoty \ntatarskiej, postanawiam jednak nie dr\u0105\u017cy\u0107 tematu. <\/p>\nImam, czyli \nopiekun meczetu, prowadz\u0105cy modlitw\u0119 i przewodnik wsp\u00f3lnoty muzu\u0142ma\u0144skiej jest \nsympatycznym, korpulentnym panem w \u015brednim wieku o okr\u0105g\u0142ej twarzy, ciemnych \nw\u0142osach i oprawie oczu potomka Tatar\u00f3w. Zwraca si\u0119 do mnie per \u201ePani\u201d. Jednak z \npoufa\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3ra mnie zaskakuje, przechodzi na \u201ety\u201d, w momencie, gdy zagl\u0105dam \ndo male\u0144kiego przedsionka, zdejmuj\u0119 buty ukrywaj\u0105c dziuraw\u0105 skarpetk\u0119, wchodz\u0119 \ndo g\u0142\u00f3wnej, pustej sali, wy\u0142o\u017conej dywanem i zas\u0142anej ma\u0142ymi dywanikami, zak\u0142adam \nchustk\u0119 i przyst\u0119puj\u0119 do modlitwy. I ju\u017c w chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej s\u0142ysz\u0119 rozbawiona \u2013 \nto ciebie<\/i> na pewno zaciekawi, <i\nstyle='mso-bidi-font-style:normal'>musisz<\/i> zobaczy\u0107 nasz mizar, tatarski \nnasz cmentarz. <\/p>\nWraz z \ntrojgiem innych go\u015bci meczetu, rodzin\u0105 z Warszawy, przechodzimy spacerem pod \ng\u00f3rk\u0119, na cmentarz za meczetem. A ja zastanawiam si\u0119, czy forma \u201ety\u201d jest \nmanier\u0105, nietaktem, czy szczeg\u00f3lnym zaznaczeniem wsp\u00f3lnoty muzu\u0142ma\u0144skiej, ummy. \nJestem wi\u0119c \u201eswoja\u201d, jestem wtajemniczona, tutejsza, jestem muzu\u0142mank\u0105. U\u015bmiecham \nsi\u0119 do siebie, bo w rzeczywisto\u015bci wol\u0119, aby m\u00f3wiono mi na \u201ety\u201d nawet je\u015bli nie \npo imieniu, ni\u017c aby tytu\u0142owano mnie \u201esiostr\u0105\u201d, do kt\u00f3rej w polskim wydaniu nie \npotrafi\u0119 si\u0119 przyzwyczai\u0107. <\/p>\nPrzytulna \nma\u0142a \u015bwi\u0105tynia z antresol\u0105 dla kobiet, do kt\u00f3rej dosta\u0107 mo\u017cna si\u0119 po schodach z \ng\u0142\u00f3wnej sali, stanowi\u0142a nieroz\u0142\u0105czn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z mizarem. Wszystko pachnia\u0142o \nlasem, drewnem, \u015bwie\u017co\u015bci\u0105, naturalno\u015bci\u0105. Ten specyficzny zapach wsi\u0105ka\u0142 w t\u0119 \nziemi\u0119 od siedemnastego wieku, gdy osiedlili si\u0119 tu Tatarzy. Wnika\u0142 pomi\u0119dzy \ndeski budowli, pomi\u0119dzy korzenie cmentarnych drzew. <\/p>\nNajstarsze \ngroby zaznaczone s\u0105 jedynie dwoma g\u0142azami. Wi\u0119kszy umieszczano na wysoko\u015bci \ng\u0142owy, mniejszy \u2013 u st\u00f3p zmar\u0142ego. Z czasem zacz\u0119to stawia\u0107 pomniki, kszta\u0142tem \nprzypominaj\u0105ce chrze\u015bcija\u0144skie. Zachowano jednak zasad\u0119, \u017ce wezwanie do Boga \u2013 \nAllahuAkbar, co dok\u0142adnie znaczy Allach jest wielki \u2013 oraz dane osobowe \nnieboszczyka umieszczane s\u0105 z zewn\u0119trznej strony pionowej cz\u0119\u015bci pomnika. Wiele \ninskrypcji pisanych by\u0142o ca\u0142kowicie po arabsku, inne po polsku i rosyjsku. <\/p>\nImam z \nzaci\u0119ciem opowiada\u0142 histori\u0119 muzu\u0142ma\u0144skiego cmentarza, prowadz\u0105c nas od grobu \ndo grobu. A gdy uzna\u0142, \u017ce spacer dobiega ko\u0144ca, bez skr\u0119powania zasugerowa\u0142 \nzmotoryzowanym warszawiakom zabranie jednej nadprogramowej pasa\u017cerki. Zgodzi\u0142am \nsi\u0119. Autobus pojawia\u0142 si\u0119 w Kruszynianach zaledwie kilka razy dziennie. Prawdopodobnie \nnie mia\u0142abym szans dotarcia przed wieczorem do Grodna, gdybym zdecydowa\u0142a si\u0119 \nna wizyt\u0119 w Bohonikach, drugiej s\u0142awnej miejscowo\u015bci tatarskich osiedle\u0144c\u00f3w, gdzie \nr\u00f3wnie\u017c zbudowano przed czterema wiekami pi\u0119kny drewniany zielony meczet. <\/p>\nWie\u015b \nBohoniki le\u017ca\u0142a na uboczu, od przystanku nale\u017ca\u0142o przew\u0119drowa\u0107 jeszcze kilka \nkilometr\u00f3w. Dzi\u015b \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce z niej zrezygnowa\u0142am. Decyzja odwiedzin Sok\u00f3\u0142ki \nby\u0142a bezsensowna. W niedzielne popo\u0142udnie miasteczko w drodze do granicy by\u0142o \nwymar\u0142e \u2013 t\u0142umy okupowa\u0142y pobliskie jeziorko. Miejskie za\u015b muzeum sztuki \ntatarskiej z bogat\u0105 kolekcj\u0105 dywan\u00f3w zdobionych wersetami z Koranu, zamkni\u0119te \nna cztery spusty. <\/p>\nO \ntrzynastej dotar\u0142am na dworzec kolejowy w Sok\u00f3\u0142ce, przed czternast\u0105 by\u0142am ju\u017c w \nKu\u017anicy, sk\u0105d w spos\u00f3b ryzykowny, cho\u0107 dla w\u0142\u00f3czykija i osoby ciekawej \u015bwiata \nbardzo interesuj\u0105cy, czyli \u201ena podsadku\u201d dojecha\u0142am w ci\u0105gu godziny do \nbia\u0142oruskiego Grodna. <\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><\/p>\n \n<\/span><\/p>\n3<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nw Grodnie u s\u0105siad\u00f3w <o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Ku\u017anica jest male\u0144k\u0105 przygraniczn\u0105 \nmiejscowo\u015bci\u0105, kt\u00f3rej centrum, jak to ironicznie okre\u015bli\u0142 jeden z tamtejszych \nuprzejmych str\u00f3\u017cy prawa, wskazuj\u0105cych mi drog\u0119, mie\u015bci si\u0119 przy dworcu \nkolejowym, o kilka krok\u00f3w od granicy z Bia\u0142orusi\u0105. Tam rozsiad\u0142o si\u0119 w rz\u0119dzie \nkilka sklep\u00f3w z artyku\u0142ami spo\u017cywczymi. Przed nimi szpaler Bia\u0142orusinek w \nr\u00f3\u017cnym wieku. <\/p>\n\u2013 \nPanie, jedno miejsce wolne? Panie kupi pan kaw\u0119? Tanio. Tanio. \u2013 Niewiele \nrozumia\u0142am. Spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 obserwowa\u0142am pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 slangiem, \np\u00f3\u0142s\u0142\u00f3wkami. Wiele transakcji i uk\u0142ad\u00f3w zawierano niemal w ciszy, bez s\u0142\u00f3w. \nKa\u017cdy wiedzia\u0142, o co sz\u0142o. Jedynie ja by\u0142am nie\u015bwiadom\u0105 niczego \u201ediewaczk\u0105\u201d, \nkt\u00f3ra czekaj\u0105c na poci\u0105g do Grodna w\u0142\u00f3czy\u0142a si\u0119 bezcelowo w okolicach \nknajpiano-sklepowego \u201erynku\u201d. <\/p>\n– \nDiewaczka, tutaj, tutaj, idi. \u2013 \u0142aman\u0105 polszczyzn\u0105 i skinieniem g\u0142owy \nprzywo\u0142a\u0142a mnie do siebie korpulentna kobieta o twarzy wzbudzaj\u0105cej zaufanie. <\/p>\n\u2013 Do \nGrodna? M\u00f3j brat jedzie. Za dolara. Podwiezie. No! Nie b\u0119dziesz czeka\u0107. \u2013 \nZgodzi\u0142am si\u0119 wsi\u0105\u015b\u0107 do samochodu osobowego i \u201ena podsadku\u201d przekroczy\u0107 granic\u0119 \npolsko-bia\u0142orusk\u0105. W ci\u0105gu kilku minut podr\u00f3\u017cy do granicy dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce \njako jeden z pasa\u017cer\u00f3w za dolara \u2013 obok mnie jecha\u0142 r\u00f3wnie\u017c chudy i zasuszony, \nm\u0142ody Bia\u0142orusin, wracaj\u0105cy z wakacji u brata w Gda\u0144sku \u2013 zobowi\u0105zana jestem \nprzyzna\u0107 si\u0119 do okre\u015blonej cz\u0119\u015bci herbatek i kaw, w kt\u00f3re zaopatrzy\u0142a si\u0119 \nbia\u0142oruska rodzina. Przypomnia\u0142y mi si\u0119 w\u00f3wczas opowie\u015bci profesora Pilicha, \nnauczyciela m\u0142odej kadry przewodnik\u00f3w i pilot\u00f3w wycieczek, o tzw. przemycie na \nmr\u00f3wk\u0119 i dopuszczalnych ilo\u015bciach importowanych towar\u00f3w dla mieszka\u0144c\u00f3w stref \nprzygranicznych. Rzeczywi\u015bcie. Mo\u017ce przy\u0142o\u017cy\u0142am r\u0119k\u0119 do niejasnego procederu \nszmuglerki granicznej, a mo\u017ce po prostu pomog\u0142am bia\u0142oruskim s\u0105siadom.<\/p>\nBy\u0142 \njednak moment, w kt\u00f3rym zastanawia\u0142am si\u0119 nad trafno\u015bci\u0105 mojej decyzji. Osobowy \nsamoch\u00f3d Bia\u0142orusin\u00f3w podjecha\u0142 do bramki, wszyscy karnie, zgodnie z zasadami, \nopu\u015bcili pojazd i ustawili si\u0119 w ogonku do okienka celnika, kt\u00f3ry odbiera\u0142 \npaszporty. W tym czasie odpowiednia w\u0142adza robi\u0142a przegl\u0105d zawarto\u015bci wn\u0119trza i \nkufra samochodu. Kierowca najpewniej porozumia\u0142 si\u0119 z celnikiem w spos\u00f3b \nbezproblemowy, bo nikt nie zapyta\u0142 mnie o ilo\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 mojej dzia\u0142ki towaru. \nPo kilku minutach wszyscy wr\u00f3cili\u015bmy do samochodu. Oddano nam paszporty. Z \nwyj\u0105tkiem jednego \u2013 bia\u0142oruskiego paszportu dolarowego pasa\u017cera z Gda\u0144ska. Co \nprzeskroba\u0107 mog\u0142a ta tak niewinnie i kmiotkowato wygl\u0105daj\u0105ca posta\u0107? <span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span><\/p>\n<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>– Czy wie pan o obowi\u0105zku meldunku? \u2013 Nie. O \ntym w\u015br\u00f3d wszystkich obecnych wiedzia\u0142am chyba jedynie ja i celnik-rozm\u00f3wca. Bo \nna tym polega\u0142a logika zasad migracyjnych \u2013 strona bia\u0142oruska obligowa\u0142a \nPolak\u00f3w do rejestracji w urz\u0119dzie meldunkowym w ci\u0105gu siedmiu dni pobytu, a \nw\u0142adze polskie rewan\u017cowa\u0142y si\u0119 podobnymi zasadami. Wy nam wizy? My wam wizy. Wy \nnam meldunek? My wam meldunek. Stosunki polsko-bia\u0142oruskie nie nale\u017ca\u0142y nigdy \ndo bezkonfliktowych, a w chwili, gdy pisz\u0119 t\u0119 relacj\u0119 z moich peregrynacji, \nuk\u0142ad warszawsko-grodzie\u0144sko-mi\u0144ski jest szczeg\u00f3lnie napi\u0119ty. Konfilkty rodem z \nszachownicy. Jeden usuni\u0119ty dyplomata po wschodniej stronie granicy za jednego \nusuni\u0119tego dyplomat\u0119 po zachodniej. A zarzewiem ogniska by\u0142a sprawa Zwi\u0105zku \nPolak\u00f3w na Bia\u0142orusi. S\u00f3l w oku. – Donosiciele \ni szpiedzy polskiego wywiadu. Co wi\u0119cej \u2013 ameryka\u0144skich s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa! \nProtegowani Zachodu.<\/i> Sic! Te i inne mi\u0142e s\u0142owa padaj\u0105 z ust prezydenta \n\u0141ukaszenki. Partia nie jest jeszcze rozegrana, cho\u0107 sprawni szachowi gracze \ndomy\u015blaj\u0105 si\u0119 ju\u017c by\u0107 mo\u017ce zako\u0144czenia. <\/p>\nPorzu\u0107my \njednak polityk\u0119. Bia\u0142orusinowi, kt\u00f3ry podr\u00f3\u017cowa\u0142 z nami do Grodna, wlepiono \ns\u0105\u017cnisty mandat, kt\u00f3ry z pomoc\u0105 kierowcy-rodaka zap\u0142aci\u0142. Pozbawi\u0142 si\u0119, jak \ntwierdzi\u0142, reszty got\u00f3wki, zastanawiali\u015bmy si\u0119, wi\u0119c jak i za co dotrze na \nwschodnie rubie\u017ce Bia\u0142orusi. Zapomnia\u0142am jednak o jego zmartwieniach, gdy \npodniecona rozpoczynaj\u0105c\u0105 si\u0119 grodzie\u0144sk\u0105 przygod\u0105, stan\u0119\u0142am przed blokiem z \nwielkiej p\u0142yty w stylu komunistycznego rokoko. Tu mieszka\u0142 brat s\u0105siadki z \u017con\u0105 \ni wspania\u0142ym perskim kotem. <\/p>\nPrzygl\u0105da\u0142am \nsi\u0119 przez chwil\u0119 zafascynowana szaroburym murom wie\u017cowc\u00f3w, na kt\u00f3rych nier\u00f3wnej \nsk\u00f3rze przyklejone by\u0142y malowane na niebiesko i fioletowo balkony. Na \nzwie\u0144czeniach budynk\u00f3w, oraz fantazyjnie na poniekt\u00f3rym pi\u0119trze pojawia\u0142y si\u0119 \nkaprysy zdobnicze architekta \u2013 zygzaczki i z\u0105bki z cementu, wyci\u0119cia niby \nflanki, inkrustacje a la p\u0142ytki \u0142azienkowe PCV. <\/p>\nNiepewnie \nwstukiwane z kartki cyfry na domofonie przyci\u0105gn\u0119\u0142y uwag\u0119 str\u00f3\u017ca. Ten \nm\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry, jak stwierdzi\u0142am p\u00f3\u017aniej, nie opuszcza\u0142 niemal nigdy \nstanowiska na krzese\u0142ku przy drzwiach do klatki schodowej, ofiarowywa\u0142 pomoc \nklucznika wszystkim zagubionym i roztargnionym mieszka\u0144com. Odm\u00f3wi\u0142am, bo w \ng\u0142o\u015bniku us\u0142ysza\u0142am ju\u017c g\u0142os kobiecy. Po kr\u00f3tkiej podr\u00f3\u017cy nadspodziewanie \nczyst\u0105 wind\u0105, drzwi mieszkania otworzy\u0142 mi jowialny m\u0119\u017cczyzna w \u015brednim wieku, \nz brzuszkiem, w\u0105sami i \u0142ysin\u0105 \u2013 brat s\u0105siadki mojej rodziny z Otwocka za \nWarszaw\u0105, Galiny. <\/p>\nZaci\u0105ga\u0142 \npo kresowemu, jednak komunikacja z nim by\u0142a \u0142atwa. Natomiast rozmowa z jego \n\u017con\u0105, Katj\u0105, Rosjank\u0105, by\u0142a kontynuacj\u0105 moich zmaga\u0144 z j\u0119zykiem rosyjskim. Ona \ntwardo trzyma\u0142a si\u0119 spolszczonego rosyjskiego, ja odpowiada\u0142am po polsku. Osi\u0105ga\u0142y\u015bmy \njednak porozumienie. Poj\u0119\u0142am, \u017ce zaprasza mnie na obiad, a ju\u017c komunikacja w \nsprawach gastronomii, kocich obyczaj\u00f3w i \u017cycia w Grodnie nie wymaga\u0142a zbyt \nwiele wysi\u0142ku intelektualnego. <\/p>\n \n<\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n4<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nW Grodnie \u2013 \u015bladami r\u00f3\u017cnowierc\u00f3w<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nZ \nmiastem przywita\u0142am si\u0119 poprawnie po po\u0142udniu. Najpierw wycieczka do dworca \nkolejowego, kt\u00f3ry jest doskona\u0142ym przyk\u0142adem architektury socrealistycznej. W \nasy\u015bcie przyszywanego wujka wymieni\u0142am sto dolar\u00f3w i otrzyma\u0142am p\u0119k tysi\u0119cy \nbia\u0142oruskich rubli, kt\u00f3re nieustannie wysuwa\u0142y si\u0119 z portfela zdradzaj\u0105c wszem \ni wobec moje zasoby finansowe. Straci\u0142am g\u0142ow\u0119. Nie potrafi\u0142am przelicza\u0107 w \npami\u0119ci kwot polskich na ameryka\u0144skie tudzie\u017c od razu na bia\u0142oruskie. Wkr\u00f3tce \nprzesta\u0142am liczy\u0107 i wydawa\u0142am zale\u017cnie od potrzeb, potrzeby te ograniczaj\u0105c do \nminimum. Ten sparta\u0144ski tryb \u017cycia zaowocowa\u0142 zaoszcz\u0119dzonymi rublami, kt\u00f3re w \npo\u015bpiechu niem\u0105drze przywioz\u0142am do Polski i na pr\u00f3\u017cno szuka\u0142am kantoru, kt\u00f3ry \nkupi\u0142by p\u0119k niepotrzebnych mi ju\u017c zadrukowanych papierk\u00f3w. <\/p>\nGrodno \npotrafi zauroczy\u0107. Wiele zachowanych kamienic i barokowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w otwarcie \n\u015bwiadczy o polskim dziedzictwie. Przekonywa\u0142am si\u0119 o tym krok po kroku \nprzemierzaj\u0105c ulic\u0119 Orzeszkowej i jej okolice takie jak Wasilko, Telegrafnyj i \nMarksa. Cho\u0107 nazwy ulic szokowa\u0142y przywo\u0142uj\u0105c czasy komunizmu, kt\u00f3ry dla mnie \nsko\u0144czy\u0142 si\u0119 bezpowrotnie, u\u015bmiecha\u0142am si\u0119 widz\u0105c polski jedynie napis na \npomniku Orzeszkowej, s\u0142uchaj\u0105c mszy po polsku i widz\u0105c odnowione polskie \nzabytki. Moja popo\u0142udniowa, niedzielna trasa by\u0142a przede wszystkim jednak \nodkrywaniem r\u00f3\u017cnorodno\u015bci religijnej Grodna. <\/p>\nPod\u0105\u017caj\u0105c \nulic\u0105 Orzeszkowej, na skrzy\u017cowaniu z Akademiczeskaj\u0105 nie spos\u00f3b nie dostrzec \nogromnej sylwetki cerkwi, tzw. Soboru \u015awi\u0119to-Pokrowskiego. Wedle domys\u0142\u00f3w \nj\u0119zykowych przyjaci\u00f3\u0142ki Polki, emigrantki z teren\u00f3w Bia\u0142orusi, by\u0142a to \n\u015bwi\u0105tynia \u015awi\u0119tej Opatrzno\u015bci. \u015awi\u0105tynia sta\u0142a si\u0119 za\u015b \u201esoborem\u201d w momencie \nuzyskania prawa do codziennych nabo\u017ce\u0144stw. By\u0142o to bodaj w latach \nsze\u015b\u0107dziesi\u0105tych dwudziestego wieku. Budynek jest zreszt\u0105 m\u0142ody, liczy sobie \nnieca\u0142e sto lat. <\/p>\nNa \njednym z o\u0142tarzy wystawiona jest s\u0142yn\u0105ca z cud\u00f3w ikona Matki Bo\u017cej Kaza\u0144skiej. \nOpryskliwa i skwaszona siostrzyczka zakonna, sprzedaj\u0105ca prawos\u0142awne cieniusie\u0144kie \ni d\u0142ugie \u015bwiece w sklepiku na prawo od wej\u015bcia nie zgodzi\u0142a si\u0119 na \nwykorzystanie aparatu fotograficznego. \u201etu si\u0119 przychodzi modli\u0107, nie robi\u0107 \nzdj\u0119cia\u201d \u2013 us\u0142ysza\u0142am. \u2013 Racja racja. Zrobi\u0142o mi si\u0119 g\u0142upio. Ale w\u0142a\u015bciwie dlaczego? \nCzy nie zapyta\u0142am si\u0119 grzecznie o pozwolenie, zamiast bezczelnie zabra\u0107 si\u0119 za \npstrykanie? <\/p>\nOdrobin\u0119 \nura\u017cona brakiem mi\u0142osierdzia dla turyst\u00f3w, wysz\u0142am, nie kupuj\u0105c \u015bwieczki, \nobrazka ani kaset z nagraniami \u017ce\u0144skich ch\u00f3r\u00f3w prawos\u0142awnych. Ostatni rzut oka \nna imponuj\u0105c\u0105 cerkiew. Nijak nie mog\u0142am obj\u0105\u0107 obiektywem ca\u0142ego korpusu, \ndopiero zaszyta w uliczce na wprost g\u0142\u00f3wnej bramy, jakie\u015b trzydzie\u015bci metr\u00f3w od \ncerkwi uda\u0142o mi si\u0119 zrobi\u0107 \u0142adne portretowe zdj\u0119cie budynku wraz z jego \nnadmuchanymi kopu\u0142ami i wie\u017cyczkami w kolorach apetycznie kremowo-pomara\u0144czowym \ni pistacjowym. <\/p>\n<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>Cerkiew stoi na jednym z rog\u00f3w skrzy\u017cowania \nOrzeszkowej z Akademiczeskaj\u0105. Je\u015bli zaczniemy spacer Akademick\u0105 w stron\u0119 ulicy \n17 wrze\u015bnia, natkniemy si\u0119 na stary lutera\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry Tania nazywa\u0142a \nkirch\u0105. Wybaczcie, ale nie wiem do dzi\u015b czy to rosyjskie czy bia\u0142oruskie \ns\u0142\u00f3wko. Mo\u017ce w obu j\u0119zykach brzmi ono podobnie. Tak okre\u015blano ko\u015bcio\u0142y \nprotestanckie. I ten jeden tylko rodzynek znajdziemy w Grodnie, a \u017cadnego nie \nmog\u0142am spotka\u0107 w innych regionach Bia\u0142orusi. Grodzie\u0144ska za\u015b kircha by\u0142a pi\u0119kna \ni zaniedbana, zamkni\u0119ta na trzy spusty. Zachwyca\u0142a imponuj\u0105c\u0105 wie\u017c\u0105 i \nzachowanym w ca\u0142o\u015bci witra\u017cem w rozecie, przera\u017ca\u0142a op\u0142akanym stanem, w jakim \nsi\u0119 znalaz\u0142a. A przecie\u017c mia\u0142am nadziej\u0119, \u017ce przetrwa. Dwudziestowieczne mury \npojawi\u0142y si\u0119 stosunkowo niedawno, na miejscu drewnianych \u015bcian z osiemnastego \nwieku, wzniesionych z inicjatywy niemieckich rzemie\u015blnik\u00f3w zatrudnianych na \ntych terenach przez Tyzenhauza.<\/p>\nOkre\u015blenie \nwielokulturowo\u015bci i zr\u00f3\u017cnicowania religijnego nie przystaje ju\u017c do Bia\u0142orusi. \nTo pa\u0144stwo jednolite, steruj\u0105ce ku kulturze rosyjsko-sowieckiej. Odrzuca pozosta\u0142o\u015bci \ndziedzictwa polsko-katolickiego, \u017cydowskiego i niemiecko-protestanckiego. O \npolskie zabytki, nie tylko sakralne, troszczy si\u0119 jak mo\u017ce i potrafi, Polonia. Niemieckie \ni \u017cydowskie \u015bwi\u0105tynie wygl\u0105daj\u0105 tak, jakby nie troszczy\u0142 si\u0119 o nie nikt. <\/p>\nImponuj\u0105ca \nbry\u0142a synagogi na skarpie nad rzeczk\u0105 Horodniczank\u0105 tkwi nieporuszona od dawna, \na jednak zabite deskami okna i odpadaj\u0105cy tu i tam tynk, wieszcz\u0105 jej powolny \nupadek. Wielko\u015b\u0107 \u015bwi\u0105tyni \u015bwiadczy o dawnej \u015bwietno\u015bci jeszcze z czas\u00f3w rabina \nMordechaja Jaffe, gdy drewnian\u0105 konstrukcj\u0119 zamieniono na murowan\u0105. Potem \nwielokrotnie przebudowywana w dziewi\u0119tnastym i dwudziestym wieku, jest dzi\u015b \n\u201ebezstylowa\u201d jak stwierdzi\u0142 Mieczys\u0142aw Or\u0142owicz. A ja zgadzam si\u0119 z autorami \nprzewodnika Bezdro\u017cy \u2013 to pi\u0119kna eklektyczna w stylu \u015bwi\u0105tynia, kt\u00f3ra dzi\u015b \nstrasz\u0105c pustk\u0105 i szaro\u015bci\u0105 brudnych mur\u00f3w jednocze\u015bnie zachwyca detalami architektonicznymi.\n<\/p>\nP\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142a \nabsyda zyskiwa\u0107 musia\u0142a du\u017co \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego dzi\u0119ki pi\u0119ciu d\u0142ugim oknom, \ndzi\u015b zabitym deskami. Ich zwie\u0144czenia to wyci\u0105gni\u0119te w male\u0144ki szpic ostro\u0142uki, \ninspiracja stylem maureta\u0144skim. Pozosta\u0142e okna r\u00f3wnie\u017c wyd\u0142u\u017cone, w\u0105skie, \nzako\u0144czone p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142o na szczycie, zdobione s\u0105 na zewn\u0105trz \u0142ukami i ostro\u0142ukami \nw formie p\u0142askorze\u017abie\u0144 w murze. Ca\u0142o\u015b\u0107 bardzo oryginalna, ale to twierdzenie \nmoje, czyli laika architektonicznego. <\/p>\nZafascynowana \nwizerunkiem synagogi i jej martwego otoczenia, sta\u0142am d\u0142u\u017csz\u0105 chwil\u0119 na \nskarpie, gotowa za kilka minut wyruszy\u0107 w d\u00f3\u0142 ku rzece, w poszukiwaniu \n\u015bredniowiecznej p\u00f3\u0142-cerkwi. Gdy ju\u017c utrwali\u0142 si\u0119 w moim umy\u015ble obraz martwoty i \nsamotno\u015bci tej \u015bwi\u0105tyni, jej drzwi najzupe\u0142niej nieoczekiwanie otworzy\u0142y si\u0119 i \npojawi\u0142a si\u0119 w nich skurczona babulina, z krzes\u0142em. Usiad\u0142a dwa metry przed \nbudynkiem, pozostawiwszy drzwi otwarte. Mo\u017ce dla prowizorycznej wentylacji \ngnij\u0105cego od \u015brodka, nieu\u017cywanego od dawna zabytku. Dostrzeg\u0142am zarys schod\u00f3w i \nciemne wn\u0119trze korytarza. Nie mia\u0142am jednak odwagi podej\u015b\u0107 i przeszkodzi\u0107 \nkobiecinie-str\u00f3\u017cowi, kt\u00f3ra po kilku chwilach poch\u0142oni\u0119ta ju\u017c by\u0142a swoj\u0105 rob\u00f3tk\u0105 \nna drutach. Zsun\u0119\u0142am si\u0119 wi\u0119c w d\u00f3\u0142, \u017ceby wzd\u0142u\u017c Horodniczanki doj\u015b\u0107 do mostku \ni przez park wprost nad Niemen, gdzie sta\u0142a zabytkowa cerkiew Borysa<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>i Gleba. <\/p>\nMa\u0142a \nzgrabna budowla na planie prostok\u0105ta z zaokr\u0105glonym kr\u00f3tszym bokiem, kt\u00f3ry \ntworzy\u0142 absyd\u0119, stoi tu\u017c nad rzek\u0105. Powsta\u0142a w dwunastym wieku. Z czerwonej \nceg\u0142y, inkrustowanej wielkimi g\u0142azami i majolik\u0105 u\u0142o\u017con\u0105 w \u015bcianach w formie \nkrzy\u017cy. Przetrwa\u0142a niewzruszona, cho\u0107 niszczona przez wieki w wyniku wojen i \nprzepychanek religijnych, dopiero w dziewi\u0119tnastym nie opar\u0142a si\u0119 naturze i \npo\u0142owa mur\u00f3w \u015bwi\u0105tyni run\u0119\u0142a w d\u00f3\u0142 w wyniku osuni\u0119cia si\u0119 zbocza. Ratowano j\u0105 \nsztukuj\u0105c metalem i blach\u0105. Dzi\u015b, kaleka, wci\u0105\u017c ciekawi swoj\u0105 oryginalno\u015bci\u0105. \nObecnie nale\u017cy do wsp\u00f3lnoty prawos\u0142awnej, od momentu, gdy w\u0142adze rosyjskie w \ndziewi\u0119tnastym wieku usun\u0119\u0142y bazylia\u0144skich zakonnik\u00f3w unickich. <\/p>\nNie \nmia\u0142am ochoty prosi\u0107 gospodarza, aby otworzy\u0142 dla mnie drzwi cerkwi, cho\u0107 \nkrz\u0105ta\u0142 si\u0119 nieopodal w okolicach ma\u0142ego domku tu\u017c za alej\u0105 ozdobion\u0105 rz\u0119dami \nwysokich brz\u00f3z. By\u0107 mo\u017ce nawet uzyskaliby\u015bmy porozumienie. By\u0107 mo\u017ce pomog\u0142aby \nmi starsza, \u017cyczliwa pani, kt\u00f3ra jeszcze na kilka minut przed deszczem wygrzewa\u0142a \nsi\u0119 w s\u0142o\u0144cu na \u0142awce, na male\u0144kim dziedzi\u0144cu obok cerkwi. Zagai\u0142a sama, \nzaciekawiona turystk\u0105-intruzem. Nie mia\u0142am jednak ochoty na d\u0142u\u017csz\u0105 rozmow\u0119. \nKaleka komunikacja by\u0142a dla mnie wci\u0105\u017c katorg\u0105. Nie potrafi\u0142am prze\u0142ama\u0107 \nbariery j\u0119zykowej, cho\u0107 wiedzia\u0142am jak wiele trac\u0119 pozbawiaj\u0105c si\u0119 kontaktu z \ntubylcami, przecinaj\u0105c dop\u0142yw informacji o kraju, z najbardziej wiarygodnego \n\u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\nDeszcz, \nkt\u00f3ry grozi\u0142 od rana, pokropi\u0142 mnie na po\u017cegnanie, gdy opuszcza\u0142am cerkiew na \nKo\u0142o\u017cy – skarpie nadnieme\u0144skiej. Z przewodnikiem Bezdro\u017cy w r\u0119ku wyruszy\u0142am na \nposzukiwanie ostatniego na mojej trasie zabytkowego przybytku prawos\u0142awnego w \nGrodnie. Na ulicy Grodienskogo, niedaleko nowego i starego zamku, zbudowany na \nwzniesieniu, widoczny by\u0142 ju\u017c z daleka. Z\u0142ote gwiazdy na niebieskiej kopule przywo\u0142ywa\u0142y \nskojarzenia ze znanymi mi wizerunkami Maryi w niebieskiej szacie na kuli \nziemskiej z wianuszkiem gwiazd. Do \u015brodka uda\u0142o mi si\u0119 zajrze\u0107 jedynie przez \nkrat\u0119, z kru\u017cganka. Zaciemnione wn\u0119trze i ikonostasy. W centrum mie\u015bci\u0142a si\u0119 \nzapewne wspominana przez przewodnik ikona Matki Bo\u017cej W\u0142odzimierskiej, \ndwudziestowieczna, bo nie zachowa\u0142o si\u0119 nic z dekoracji osiemnastowiecznych. \nWarto pami\u0119ta\u0107, \u017ce t\u0119 \u015bwi\u0105tyni\u0119, tak bardzo przypominaj\u0105c\u0105 barokowe ko\u015bcio\u0142y \nkatolickie, z ich p\u0119katymi kopu\u0142ami i wie\u017cyczkami, zbudowano po po\u017carze w \nosiemnastym wieku, wedle projektu polskiego architekta \u2013 Jakuba Fontany. <\/p>\nFascynowa\u0142a \nmnie mnogo\u015b\u0107 kult\u00f3w i obrz\u0105dk\u00f3w tych tak bliskich sobie trzech monoteistycznych \nreligii. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u2013 to prawda, podstaw\u0105 by\u0142a jednak dla wszystkich wiara w \njedynego Boga. Sk\u0105d wi\u0119c u chrze\u015bcijan zainteresowanie praktykami tak dalekich \ni egzotycznych wierze\u0144 jak hinduizm i buddyzm? Dlaczego te walki o w\u0142adz\u0119 \npomi\u0119dzy katolikami i prawos\u0142awnymi? Dlaczego nienawi\u015b\u0107 mi\u0119dzy \u017bydami i \nmuzu\u0142manami? Bo \u0142atwiej wielbi\u0107 i akceptowa\u0107 to co dalekie i nieznane albo \npozornie znane? Bo blisko\u015b\u0107 to nieunikniony konflikt i starcie? <\/p>\nW \nGrodnie nie znalaz\u0142am ani jednego meczetu. Podobno istnieje tam Centrum Kultury \nTatarskiej, nie przysz\u0142o mi jednak do g\u0142owy, aby odszuka\u0107 t\u0119 organizacj\u0119 \npodczas mojego pobytu i nawi\u0105za\u0107 z ni\u0105 kontakt – kontakt niew\u0105tpliwie cenny w \nprzysz\u0142o\u015bci, podczas mojej europejskiej wyprawy \u015bladami wyznawc\u00f3w islamu. <\/p>\nW \nGrodnie zachowa\u0142y si\u0119 cztery wa\u017cniejsze katolickie polskie \u015bwi\u0105tynie. Wszystkie \nwybudowane w stylu barokowym. Wybijaj\u0105 si\u0119 wie\u017cami ponad stosunkowo p\u0142ask\u0105 \nzabudow\u0119 starego miasta. Szczeg\u00f3lnie ciekawie prezentuj\u0105 si\u0119 dwa ko\u015bcio\u0142y na \nwzniesieniach nadnieme\u0144skich: ko\u015bci\u00f3\u0142 Franciszkan\u00f3w na Zaniemniu i Bernardyn\u00f3w \npo drugiej stronie rzeki, niedaleko placu Sowieckiego i Bator\u00f3wki. Obu \n\u015bwi\u0105tyniom towarzysz\u0105 klasztory. U Bernardyn\u00f3w uda\u0142o mi si\u0119 pods\u0142ucha\u0107 ko\u0144cz\u0105c\u0105 \nsi\u0119 ju\u017c msz\u0119 po polsku. Ksi\u0105dz zaci\u0105ga\u0142 po kresowemu. Wierni z pewno\u015bci\u0105 \nrozumieli go dobrze, cho\u0107 sami nie pos\u0142ugiwali si\u0119 j\u0119zykiem polskim w \ncodziennej komunikacji. Nietrudno by\u0142o dokona\u0107 takich spostrze\u017ce\u0144, wystarczy\u0142o \npos\u0142ucha\u0107 rozm\u00f3w opuszczaj\u0105cych ko\u015bci\u00f3\u0142 wiernych, zar\u00f3wno u Bernardyn\u00f3w jak i u \nFranciszkan\u00f3w. Ko\u015bcio\u0142y te, jak i Bazylika pod wezwaniem Franciszka Ksawerego \nprzy placu Sowieckim (dawniej \u2013 Batorego) posiada\u0142y typowo barokowy, z\u0142oto-srebrny, \nekspresyjny wystr\u00f3j wn\u0119trza. Linie element\u00f3w architektonicznych i rze\u017abionych \ndekoracji wi\u0142y si\u0119 kapry\u015bnie i nienaturalnie. Oko nie wiedzia\u0142o, kt\u00f3remu \nfragmentowi po\u015bwi\u0119ci\u0107 wi\u0119cej uwagi, zdezorientowane, oboj\u0119tnia\u0142o. <\/p>\nZazwyczaj \nniewiele pami\u0119ta\u0142am po odwiedzinach w \u015bwi\u0105tyniach ho\u0142duj\u0105cych \nsiedemnastowiecznej sztuce. Rzadko mnie zaskakiwa\u0142a. Cz\u0119sto nudzi\u0142a. Przyzwyczai\u0142am \nsi\u0119 do niej w Polsce, szuka\u0142am wi\u0119c nowo\u015bci, odmiany. I znalaz\u0142am. W \u015bwi\u0105tyni \nzakonu Brygidek przy obecnej ulicy Marksa (musia\u0142a si\u0119 przecie\u017c nazywa\u0107 kiedy\u015b \ninaczej). Ale o tym za chwil\u0119. <\/p>\nTymczasem \nmoj\u0105 uwag\u0119 wewn\u0105trz bazyliki przyci\u0105gn\u0119\u0142a ma\u0142a posta\u0107 wo\u0142aj\u0105cej mnie po polsku \nbabuszki. Po chwili zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce jej zaciekawienie powodowane by\u0142o \ng\u0142\u00f3wnie pragnieniem sprzedania ulotek informacyjnych na temat \u015bwi\u0105tyni. To \njednak nie zmniejszy\u0142o mojej dla niej \u017cyczliwo\u015bci. M\u00f3wi\u0142a dobrze po polsku. W \nci\u0105gu kilku minut opowiedzia\u0142a mi swoj\u0105 histori\u0119 rodzinn\u0105, oraz dzieje relacji \nz c\u00f3rk\u0105, kt\u00f3ra wyemigrowa\u0142a do Polski. Ju\u017c na pocz\u0105tku wr\u0119czy\u0142a mi polsk\u0105 \nulotk\u0119, kt\u00f3rej nie mia\u0142am czasu nawet przejrze\u0107, zaj\u0119ta rozmow\u0105. Gdy w ko\u0144cu \n\u017cegnaj\u0105c si\u0119 mi\u0142o zamierza\u0142am uda\u0107 si\u0119 w w\u0119dr\u00f3wk\u0119 po ko\u015bciele, z zadrukowanym \nzdj\u0119ciami papierem, bezwiednie, chwyci\u0142a mnie i szepta\u0142a \u2013 \u201eCo \u0142aska co \u0142aska\u2026\u201d \n– Co \u0142aska. Hmm\u2026 Wyj\u0119\u0142am drobnych sto rubli i podsun\u0119\u0142am babci. Ona jednak \nskrzywi\u0142a si\u0119 z niesmakiem \u2013 To mniej ni\u017c kopiejka, droga moja. To nic. \u2013 \nWyj\u0119\u0142am wi\u0119c tysi\u0105c rubli, a ona wci\u0105\u017c najwidoczniej niezadowolona, przyj\u0119\u0142a i \nu\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119 z przymusem. Odwr\u00f3ci\u0142am si\u0119 i odesz\u0142am. Zd\u0105\u017cy\u0142am jeszcze dojrze\u0107 \njak nagabuje m\u0142odego, n\u0119dznie wygl\u0105daj\u0105cego m\u0119\u017cczyzn\u0119. Wzi\u0105\u0142 ulotk\u0119 do r\u0119ki, \nobejrza\u0142 i odda\u0142, odmawiaj\u0105c zakupu, w\u00f3wczas ona na tyle g\u0142o\u015bno, \u017ce s\u0142ysze\u0107 \nmog\u0142am to i ja i m\u0142odzieniec, wyplu\u0142a z siebie kilka niemi\u0142ych epitet\u00f3w i \nz\u0142orzeczy\u0142a jeszcze przez chwil\u0119, ju\u017c ciszej. Taka mi\u0142a staruszka. Taka zaci\u0119ta \ni zawistna. <\/p>\nUlic\u0105 \nMarksa, w chwil\u0119 po zwiedzeniu zabytkowej apteki, kt\u00f3ra mie\u015bci si\u0119 niedaleko bazyliki \nFranciszka Ksawerego, rzuciwszy okiem na piekn\u0105 niegdy\u015b kamienic\u0119 z czerwonej \nceg\u0142y Murawiewa Wieszatiela, uda\u0142am si\u0119 w kierunku ulicy Wasilko. W ci\u0105gu \np\u00f3\u0142tora dnia sp\u0119dzonego w Grodnie przechodzi\u0142am tamt\u0119dy kilkakrotnie. Lubi\u0142am \nkamienice w stylu ma\u0142omiasteczkowym bielone i malowane w pastelowe barwy, z \ncharakterystycznie zdobionymi obramowaniami okien. <\/p>\nNa \nrogu Wasilko i Marksa mie\u015bci\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c moja ulubiona \u015bwi\u0105tynia barokowa, \nzbudowana w latach czterdziestych siedemnastego wieku. To by\u0142 zupe\u0142nie inny \nbarok. Tak r\u00f3\u017cny od ko\u015bcio\u0142\u00f3w Bernardyn\u00f3w i Franciszkan\u00f3w. <\/p>\nBrygidki \npoleci\u0142y wybudowanie ko\u015bcio\u0142a o dwukondygnacyjnej fasadzie, z ozdobnymi \nwie\u017cyczkami zwie\u0144czonymi krzy\u017cami. Elementem, kt\u00f3ry dodaje tej budowli \noryginalno\u015bci s\u0105 pilastry, przyklejone \u015bci\u015ble do fasady wysokie filary, nie \npe\u0142ni\u0105ce tu chyba \u017cadnej funkcji konstrukcyjnej. Dodawa\u0142y uroku \u015bwi\u0105tyni. Ponad \nnimi czarno-bia\u0142a wst\u0105\u017cka wzor\u00f3w na murze poziomo zawieszona na fasadzie odcina\u0142a \ncz\u0119\u015b\u0107 g\u00f3rn\u0105 od dolnej budynku. Kolor ceglany, brzoskwiniowy i czarny \nprzywodzi\u0142y mi na my\u015bl \u015ar\u00f3dziemnomorze. To by\u0142 ten klimat. Swoboda baroku i \nelegancja antyku. D\u0142ugo kontemplowa\u0142abym \u015bwi\u0105tyni\u0119, gdyby nie niemi\u0142osierny \nupa\u0142 i konieczno\u015b\u0107 unikania s\u0142o\u0144ca. A przecie\u017c trudno go unika\u0107 z g\u0142ow\u0105 \nskierowan\u0105 ku szczytom budowli i nosem wystawionym ku promieniom. <\/p>\nKo\u015bci\u00f3\u0142 \nBrygidek by\u0142 ostatnim etapem na mojej trasie w\u0119dr\u00f3wek religijnych po Grodnie. Chcia\u0142am \nobejrze\u0107 s\u0142awny lamus \u2013 drewnian\u0105 konstrukcj\u0119 w ogrodzie klasztornym, zbudowan\u0105 \nbez u\u017cycia gwo\u017adzi, ale nie mia\u0142am ochoty na konfrontacj\u0119 z kolejnym \nrosyjskoj\u0119zycznym rozm\u00f3wc\u0105. Zrezygnowa\u0142am i odesz\u0142am wolno w kierunku Niemna. <\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n \n<\/span><\/p>\n5<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\njeszcze o Grodnie<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>W momencie, gdy m\u0142ody ch\u0142opak, syn \nkierowcy, kt\u00f3ry zabra\u0142 mnie \u201ena podsadku\u201d z granicy polsko-bia\u0142oruskiej, komunikowa\u0142 \nojcu potrzeb\u0119 zarekwirowania samochodu na ca\u0142y wiecz\u00f3r, nie wiedzia\u0142am jeszcze, \n\u017ce chodzi o ca\u0142odzienn\u0105 i ca\u0142onocn\u0105 imprez\u0119. A impreza by\u0142a narodowa \u2013 3 lipca \nto \u015bwi\u0119to niepodleg\u0142o\u015bci Bia\u0142orusi. Prazdnik niezale\u017cnosti. Wielu m\u0142odych \nBia\u0142orusin\u00f3w, takich jak ten, kt\u00f3rego pozna\u0142am w samochodzie, w ciasnym \ntiszercie, d\u017cinsach i adidasach, z szop\u0105 niesfornych, cho\u0107 kr\u00f3tkich, jasnych w\u0142os\u00f3w, \nzaludni\u0142o tego dnia puste zwykle ulice Grodna. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Przechadza\u0142am si\u0119 wtedy ulic\u0105 \nOrzeszkowej, w kierunku niebieskiego domu pisarki. Pod jej pomnikiem po\u0142o\u017cone \nby\u0142y \u015bwie\u017ce kwiaty. Ich ilo\u015b\u0107 nie dor\u00f3wnywa\u0142a jednak tej, jak\u0105 z\u0142o\u017cono u st\u00f3p \nBohater\u00f3w. Pomnik ton\u0105\u0142 w kwiatach, pali\u0142y si\u0119 znicze. Ca\u0142y teren dziedzi\u0144ca i \nogrodu wraz z \u0142awkami, kraw\u0119\u017cnikami i murkami zajmowali m\u0142odzi. Starsi, z \ndzie\u0107mi, m\u0119\u017cami i \u017conami okupowali place zabaw. \u015awi\u0119towanie wype\u0142nia\u0142o szczelnie \nca\u0142e miasto. Sklepy i deptaki by\u0142y pe\u0142ne \u015bwi\u0119tuj\u0105cych kupuj\u0105cych. Place, \ntrawniki i skwerki by\u0142y pe\u0142ne \u015bwi\u0119tuj\u0105cych konsumuj\u0105cych zakupiony chwil\u0119 \nwcze\u015bniej alkohol i chipsy. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Plac Lenina otaczano wianuszkiem, \npozostawiaj\u0105c wolny \u015brodek niby dziura w obwarzanku. K\u0119pki m\u0142odzie\u017cy przy \npomniku czo\u0142gu, kt\u00f3ry chyba jedynie mi wydawa\u0142 si\u0119 z\u0142owieszczym deja vu. K\u0119pki \nza Teatrem Wielkim, kt\u00f3ry podobno tu\u017c po uroczystym otwarciu wielu ironist\u00f3w \nprzyr\u00f3wnywa\u0142o do statku kosmicznego zielonych ludzi. K\u0119pki przy popularnym \noferuj\u0105cym szeroki wyb\u00f3r alkoholi sklepie Batory, kt\u00f3ry pozosta\u0142 bodaj jedynym \n\u015bladem przesz\u0142ej obecno\u015bci s\u0142awnego cz\u0142owieka. Nazwa Bator\u00f3wka, ju\u017c dawno nie \nwywo\u0142uje \u017cadnych skojarze\u0144 u mieszka\u0144c\u00f3w Grodna. \u017baden z przechodni\u00f3w nie umia\u0142 \npom\u00f3c mi odnale\u017a\u0107 tej starej kamienicy przylegaj\u0105cej murem do sklepu, o kt\u00f3rym \nwspomina\u0142am. Nawet str\u00f3\u017c budynku, nie wiedz\u0105c, a mo\u017ce nie chc\u0105c wiedzie\u0107, o \nczym m\u00f3wi\u0119, powtarza\u0142 kilkakrotnie i z uporem \u2013 Tu Miedinstitut. \u015awietnie. Tak. \nZrozumia\u0142am. W Bator\u00f3wce umieszczono uczelni\u0119 medyczn\u0105. Wej\u015b\u0107, zwiedzi\u0107 \nwn\u0119trza, w kt\u00f3rym odbywa\u0142y si\u0119 sejmy za Batorego, niepodobna. Tylko od podw\u00f3rza \npodziwia\u0107 mo\u017cna mury, kt\u00f3re wygl\u0105da\u0142y smutno i uroczy\u015bcie. Ta \u0142uszcz\u0105ca si\u0119 \nceglasto-czerwona farba, i odpadaj\u0105cy tynk. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Tymczasem na Zaniemniu harmider i \nt\u0142ok. Zlot motocyklist\u00f3w i t\u0142umu wielbicieli. Z okazji \u015bwi\u0119ta, a mo\u017ce pod jego \npretekstem. Po drugiej stronie placu po\u015brodku parku nadrzecznego montowano \nrusztowania estrady. Wstawiano sprz\u0119t muzyczny, instalowano g\u0142o\u015bniki. W\u015br\u00f3d \nm\u0142odzie\u017cy poruszenie. Wkr\u00f3tce rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 mia\u0142 koncert. Mo\u017ce i mia\u0142abym \nochot\u0119 pods\u0142ucha\u0107 tendencje muzyczne m\u0142odej Bia\u0142orusi. Czego s\u0142uchali ci m\u0142odzi \nmotocykli\u015bci? Czy by\u0142 to metal, rock, czy jeden z gatunk\u00f3w zdecydowanie \nbardziej heavy, a mo\u017ce trash i death metal. W tak odleg\u0142e rejony muzyki nie \nzapuszcza\u0142am si\u0119 nigdy. Tr\u0105ci\u0142o to dla mnie zawsze satanizmem i anarchi\u0105. <\/p>\nMog\u0142am \njednak wyizolowa\u0107 si\u0119 od t\u0142umu w sytuacji i tak skrajnej alienacji. W sytuacji, \ngdy ja, Polka, S\u0142owianka, nie rozumia\u0142am rozm\u00f3w, kt\u00f3re toczy\u0142y si\u0119 obok mnie, \nnie rozumia\u0142am r\u00f3wnie\u017c zachowa\u0144 i pogl\u0105d\u00f3w tych, z kt\u00f3rymi uda\u0142o mi si\u0119 \nporozumie\u0107. By\u0142am obca. Anachroniczna. Ja dla nich a oni dla mnie. Obcy i \nanachroniczni. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej siedzia\u0142am w tym samym \nmiejscu, nad rzek\u0105, wygl\u0105daj\u0105c na pr\u00f3\u017cno \u015blad\u00f3w imprezy prazdnikowej z \npoprzedniego wieczoru. Dwie budki serwowa\u0142y piwo, col\u0119 i bu\u0142ki z mi\u0119sem. \nPrzysiad\u0142am przy drewnianym stole na wy\u017cszym poziomie, tak, aby spokojnie \nobserwowa\u0107 przytulaj\u0105ce si\u0119 do siebie pary na \u0142awkach na deptaku i konsumowa\u0107 \nzakupiony wcze\u015bniej jogurt pitny i bu\u0142k\u0119 s sasgu\u015bcionku, czyli z mazi\u0105, kt\u00f3ra \nprzypomina\u0142a mas\u0119 kr\u00f3wkow\u0105 w postaci rzadkiej, rozpuszczonej oraz confiture de \nlait \u2013 francuskie konfitury mleczne. Przyb\u0142\u0105ka\u0142 si\u0119 ju\u017c po kilku minutach \nszczeniak. Nie przepadam za psami, boj\u0119 si\u0119 ich, wzbudzaj\u0105 moj\u0105 niech\u0119\u0107 a \nniekt\u00f3re nawet niekontrolowane obrzydzenie. A jednak ma\u0142e, bezbronne, bezdomne \ni wyg\u0142odzone istoty powoduj\u0105 nap\u0142yw ciep\u0142ych uczu\u0107. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Szczeniak by\u0142 zabawny. Przymilny, \nlecz nie natr\u0119tny. Pude\u0142ko z resztkami jogurtu wyliza\u0142 do cna. Mia\u0142am ochot\u0119 \npog\u0142aska\u0107 go i schwyci\u0107 lekko za d\u0142ugie uszy. Nie zrobi\u0142am tego jednak. \nWsta\u0142am, rzuci\u0142am okiem na rzek\u0119 i odesz\u0142am w stron\u0119 wzg\u00f3rza, na kt\u00f3rym wznosi\u0142 \nsi\u0119 piekny, zdobiony czerwonym dachem ko\u015bci\u00f3\u0142 Franciszkan\u00f3w. Mnie jednak \nbardziej interesowa\u0142y stare drewniane domki wie\u015bniacze, kt\u00f3re spotyka si\u0119 na \nwsiach, zar\u00f3wno po naszej polskiej stronie granicy jak i po bia\u0142oruskiej. Domki \nmia\u0142y misternie rze\u017abione obrze\u017ca okien i naro\u017cniki \u015bcian. Malowane by\u0142y \nr\u00f3\u017cnorodnie, z wyobra\u017ani\u0105. Wiele takich drewnianych domostw szpeci\u0142 widniej\u0105cy \nprzed nimi cmentarny p\u0142ot. Tak nazywa\u0142am chyba modne tutaj \u2013 a w rzeczywisto\u015bci \npo prostu najta\u0144sze \u2013 ogrodzenie z cementu, zdobione wyt\u0142aczanymi wzorami. \nWiele z nich malowano na kremowo i pistacjowo. Inne pozostawa\u0142y cmentarnie \nszare i ascetycznie smutne. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Do domu Tani i Janka nie dotar\u0142am \nszybko. Bo i kwiatek trzeba by\u0142o kupi\u0107, aby odwdzi\u0119czy\u0107 si\u0119 za go\u015bcin\u0119, i zdj\u0119\u0107 \njeszcze kilka porobi\u0107 dostrze\u017conym w ostatniej chwili szalenie ciekawym sierpom \ni m\u0142otom w postaci motyw\u00f3w architektonicznych, niebieskim skrzynkom pocztowym i \ntelefonicznym szarym budkom z minionej epoki. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>A z pewno\u015bci\u0105 dotar\u0142abym do domu p\u00f3\u017aniej \nni\u017c zamierza\u0142am, gdyby nie pomoc Bia\u0142oruskiej pary na przystanku, kt\u00f3ra \ndok\u0142adnie wyt\u0142umaczy\u0142a, w jaki wsi\u0105\u015b\u0107 trolejbus i jak kasowa\u0107 bilet. Tym razem, \nna kilka godzin przed wyjazdem z Grodna, zrozumia\u0142am bia\u0142oruskie zasady \nkomunikacji. Wcze\u015bniej polega\u0142am na Janku, Tani i poznanej w trolejbusie \ndziewczynie z polsko-bia\u0142oruskiej rodziny. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Bilety kupowa\u0142o si\u0119 w kiosku na \nprzystanku. Po trzy lub sze\u015b\u0107. Nie sprzedawano pojedynczych. Nie sprzedawali \nbilet\u00f3w kierowcy trolejbus\u00f3w. Kasowa\u0142o si\u0119 po jednym zadrukowanym papierku, w kasowniku, \nkt\u00f3ry wy\u017cera\u0142 dziurki pod wp\u0142ywem brutalnego uderzenia odpowiedni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \nmetalowej maszynki. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Zetkni\u0119cie z trolejbusami i \nautobusami to by\u0142y dopiero pocz\u0105tki zdobywania wiedzy na temat systemu \nkomunikacji bia\u0142oruskiej. Prawdziwym do\u015bwiadczeniem by\u0142a podr\u00f3\u017c poci\u0105giem. A ta \nczeka\u0142a mnie ju\u017c wieczorem, w drugim dniu pobytu w Grodnie. Przede mn\u0105 Mi\u0144sk i \nnowy etap podr\u00f3\u017cy. <\/p>\nNie \nmusia\u0142am robi\u0107 nic. Janek negocjowa\u0142 przy okienku po bia\u0142orusku. Odrzuci\u0142 \npropozycj\u0119 podr\u00f3\u017cy elektriczk\u0105, kt\u00f3ra kosztem wyg\u00f3d proponowa\u0142a super niskie \nceny. Wybra\u0142 poci\u0105g po\u015bpieszny. Nocny. Pojazd wyrusza\u0142 z Grodna tu\u017c przed \ndwudziest\u0105 drug\u0105. Dociera\u0142 do Mi\u0144ska nad ranem. <\/p>\nZamkni\u0119te \nna sta\u0142e okna i zaduch, kt\u00f3ry w nocy rozwia\u0142 dzia\u0142aj\u0105cy tu\u017c nad moja g\u0142ow\u0105 nawiew. \nNiezrozumia\u0142a propozycja konduktorki, kt\u00f3ra rozdawa\u0142a po\u015bciel. Instynktownie \nrzuci\u0142am \u2013 nie, dzi\u0119kuje. I wrodzona nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 nie pozwoli\u0142a mi ju\u017c powt\u00f3rzy\u0107 \npro\u015bby. Po kilku godzinach na tragicznie twardej, drewnianej, wisz\u0105cej le\u017cance, \nukradkiem \u015bci\u0105gn\u0119\u0142am materac i opatulona swetrem nareszcie zasn\u0119\u0142am na dwie \ngodziny przed ko\u0144cem podr\u00f3\u017cy. Dzi\u015b wspominam tylko mi\u0142\u0105, wieczorn\u0105 rozmow\u0119 z \nm\u0142odym Ukrai\u0144cem \u2013 po angielsku. I opieku\u0144czo\u015b\u0107 tlenionych konduktorek, kt\u00f3re ostatecznie \nnie wzi\u0119\u0142y zap\u0142aty za u\u017cytkowanie materaca i z u\u015bmiechem zaproponowa\u0142y gor\u0105cy \nczaj. <\/p>\n \n<\/span><\/p>\nMi\u0144sk bia\u0142oruski \u2013 wizyta w \nszpitalu<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nZapach \nupa\u0142u i spalin w centrum miasta, a kilkadziesi\u0105t minut p\u00f3\u017aniej od\u00f3r moczu i \nst\u0119chlizny w windzie na drugie pi\u0119tro w bloku rodziny Koszowskich \u2013 tak \nprzywita\u0142 mnie Mi\u0144sk o si\u00f3dmej rano. Spogl\u0105da\u0142am zaspanymi oczami na smutn\u0105 \nSwet\u0142an\u0119, kt\u00f3ra przysz\u0142a mnie odebra\u0107 z dworca kolejowego. Pyta\u0142am o stan \nzdrowia jej matki i s\u0142uchaj\u0105c opowie\u015bci o spodziewanej operacji gard\u0142a nadal \nspogl\u0105da\u0142am na r\u00f3wnie jak ja zaspane miasto. Na male\u0144k\u0105 zadban\u0105 star\u00f3wk\u0119 i \nbarokow\u0105 cerkiew. Na niedawno wyremontowany polski ko\u015bci\u00f3\u0142 barokowy. Na \nwysokie, przyt\u0142aczaj\u0105ce, wymuskane pa\u0142ace socrealistyczne. Obieca\u0142am sobie, \u017ce \nodwiedz\u0119 je jeszcze tego samego dnia, po po\u0142udniu, gdy minie kryzys \u015bpi\u0105czki po \nzarwanej nocy w poci\u0105gu. <\/p>\nMoja \nprzyjaci\u00f3\u0142ka mia\u0142a jednak inne plany. I zgodzi\u0142am si\u0119 – towarzyszy\u0107 jej do \npobliskiego szpitala. Sz\u0142o si\u0119 tam z osiedla na skr\u00f3ty. Przez labirynt \nblokowisk, pomi\u0119dzy cherlawymi drzewkami. Chodniczkami z p\u0142yt pomi\u0119dzy \npo\u0142aciami trawnik\u00f3w. Przez ulic\u0119 i przez dziur\u0119 w rozwalonym p\u0142ocie z cementu i \ndrutu. <\/p>\nPosiad\u0142o\u015b\u0107 \nszpitalna by\u0142a otoczona parkiem o barwie wyblak\u0142ej zieleni. Sam budynek za\u015b \nwysoki, odrapany, szary. Wewn\u0105trz quasi-nowoczesna winda zawioz\u0142a nas na \ndziesi\u0105te pi\u0119tro. Nie od razu jednak. W trakcie wertykalnej podr\u00f3\u017cy dosz\u0142o do \nkilku nieplanowanych postoj\u00f3w. Dotar\u0142y\u015bmy na miejsce po dziesi\u0119ciu minutach. Tu\u017c \nprzed pojawieniem si\u0119 pani wo\u017anej, kt\u00f3ra odkry\u0142a mnie, ma\u0142\u0105 Polk\u0119, zadekowan\u0105 \nniby nic na wysokim szpitalnym parapecie na korytarzu. Swetlana postanowi\u0142a \nodwiedzi\u0107 matk\u0119 samotnie, mnie za\u015b da\u0142o to mo\u017cliwo\u015b\u0107 milcz\u0105cego obserwowania \nszpitalnej mikrocywilizacji. <\/p>\nNienagannie \nbia\u0142e \u015bciany. Nienagannie szarokropkowana kamienna posadzka. Nienagannie mokra \ndu\u017ca szmata na d\u0142ugim kiju. Jak wiedz\u0105 wszystkie profesjonalne sprz\u0105taczki, nic \nnie zast\u0105pi stylowej staro\u015bwieckiej du\u017cej szmaty. Mop nawet je\u015bli dotar\u0142 w \nbia\u0142oruskie szpitalne progi, z pewno\u015bci\u0105 odszed\u0142 ju\u017c w zapomnienie, \nzdystansowany przez czworok\u0105tn\u0105 bawe\u0142nian\u0105 szmat\u0119 na kiju. <\/p>\nPrzeszkadza\u0142am \npani w \u015brednim wieku. Przeszkadza\u0142am z prawej, przeszkadza\u0142am z lewej. \nPrzesuwa\u0142am si\u0119 w t\u0119 i tamt\u0105 stron\u0119. Parapet by\u0142 ogromny. Mie\u015bci\u0142am si\u0119 i ja i \noczekuj\u0105ca na co\u015b czy kogo\u015b blondynka w \u015brednim wieku. Us\u0142ysza\u0142am nagl\u0105ce \u2013 Nie \nsadite dewaczka! Nie sadite. \u2013 powt\u00f3rzy\u0142a kilkakrotnie jakby z mojej twarzy \nwyczyta\u0107 mo\u017cna by\u0142o obco\u015b\u0107 i brak zrozumienia miejscowego narzecza. \u201eNie sadite\u201d \n\u2013 pomy\u015bla\u0142am i pos\u0142usznie odstawi\u0142am si\u0119 w k\u0105t kwadratowego korytarza na wprost \nszarodrzwiowych wind, kt\u00f3re co kilka minut wypluwa\u0142y kilku nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w z \nd\u0142o\u0144mi pe\u0142nymi tobo\u0142k\u00f3w. Sta\u0142am wi\u0119c pos\u0142usznie z buzi\u0105 w ciup. Rozumiej\u0105ca \nwszystko bez s\u0142\u00f3w. <\/p>\nTymczasem \nsprz\u0105taczka machn\u0119\u0142a korytarz dwa raz wzd\u0142u\u017c i wszerz, zabra\u0142a kube\u0142 i odesz\u0142a. \nSpojrza\u0142am na wsp\u00f3\u0142towarzyszk\u0119, jednak ona nie odwzajemni\u0142a spojrzenia. \nPoczu\u0142am si\u0119 niepewnie. Wsun\u0119\u0142am si\u0119 jednak cicho z powrotem na parapet. Ona \nzrobi\u0142a to w chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej. Swetlana pojawi\u0142a si\u0119 niezad\u0142ugo potem. Odetchn\u0119\u0142am.\n<\/p>\nNacisn\u0105\u0107 \nguzik windy. Szybko. Kto\u015b nas ju\u017c uprzedzi\u0142. Ka\u017cdy r\u00f3wnie szybko pr\u00f3bowa\u0142 \nwydosta\u0107 si\u0119 z wysokiego i niemi\u0142ego budynku. Parter. Labirynt przychodni. \nWyj\u015bcie. Wyp\u0142owia\u0142y szpitalny ogr\u00f3d i ten dziurawy p\u0142ot. I ulica pe\u0142na \njasnosk\u00f3rych i jasnookich przechodni\u00f3w. <\/p>\nZaginione muzeum etnograficzne<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/b><\/p>\n <\/span><o:p><\/o:p><\/b><\/p>\nMo\u017ce \ndrugiego dnia\u2026 Mo\u017ce kilka dni p\u00f3\u017aniej gdy wr\u00f3ci\u0142y\u015bmy z przeja\u017cd\u017cki do Pi\u0144ska, \nwybra\u0142am si\u0119 na poszukiwanie s\u0142awnego mi\u0144skiego muzeum etnograficznego. To \nmia\u0142o by\u0107 gdzie\u015b w okolicach starego ko\u015bcio\u0142a barokowego, kt\u00f3ry zaj\u0119\u0142a obecnie \nprawos\u0142awna spo\u0142eczno\u015b\u0107. Gdzie\u015b niedaleko odnowionego ko\u015bcio\u0142a katolickiego, w \nkt\u00f3rym msze odprawiano po polsku. Nie mia\u0142am planu miasta. Po co, skoro centrum \nmiasta by\u0142o tak przestrzennie proste, tak ogromne i jednocze\u015bnie tak logiczne, \ntak prostopad\u0142e wzgl\u0119dem ulic, \u017ce zgubienie si\u0119 w nim by\u0142o absolutnie \nniemo\u017cliwe. Po co, skoro, plany miasta w kioskach i ksi\u0119garniach by\u0142y \nrzadko\u015bci\u0105. Po co, skoro nazwy ulic umieszczone na planach i tak zupe\u0142nie nie \nodpowiada\u0142y rzeczywisto\u015bci. <o:p><\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<\/div>\n<\/body><\/p>\n<\/html><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"1 Przez Podlasie na Bia\u0142oru\u015b. Lipiec 2005 Od prawos\u0142awia do islamu Podlasie Grodno Mi\u0144sk szpital, poszukiwanie muzeum etno, […]<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"class_list":["post-4784","page","type-page","status-publish","hentry"],"spectra_custom_meta":{"_edit_lock":["1598284728:2"],"_edit_last":["2"],"_wp_page_template":["default"],"_uag_page_assets":["a:9:{s:3:\"css\";s:0:\"\";s:2:\"js\";s:0:\"\";s:18:\"current_block_list\";a:0:{}s:8:\"uag_flag\";b:0;s:11:\"uag_version\";s:10:\"1776190721\";s:6:\"gfonts\";a:0:{}s:10:\"gfonts_url\";s:0:\"\";s:12:\"gfonts_files\";a:0:{}s:14:\"uag_faq_layout\";b:0;}"]},"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false,"trp-custom-language-flag":false,"illdy-blog-list":false,"illdy-widget-recent-posts":false,"illdy-blog-post-related-articles":false,"illdy-front-page-latest-news":false,"illdy-front-page-testimonials":false,"illdy-front-page-projects":false,"illdy-front-page-person":false},"uagb_author_info":{"display_name":"Joanna Choluj","author_link":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/blog\/author\/joannacholuj\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"1 Przez Podlasie na Bia\u0142oru\u015b. Lipiec 2005 Od prawos\u0142awia do islamu Podlasie Grodno Mi\u0144sk szpital, poszukiwanie muzeum etno, […]","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4784"}],"collection":[{"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4784"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4784\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4785,"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4784\/revisions\/4785"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4784"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}

{"id":4784,"date":"2020-08-24T17:59:38","date_gmt":"2020-08-24T15:59:38","guid":{"rendered":"http:\/\/joannacholuj.pl\/?page_id=4784"},"modified":"2020-08-24T17:59:38","modified_gmt":"2020-08-24T15:59:38","slug":"bialorus-z-podrozy","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/bialorus-z-podrozy\/","title":{"rendered":"Bia\u0142oru\u015b – z podr\u00f3\u017cy"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

\n
\n
\n
\n\n\n1<\/title> \n<\/p>\n<style>\n\n<\/style>\n \n<\/head><\/p>\n<body lang=\"PL\" style='tab-interval:35.4pt'><\/p>\n<div class=\"Section1\">\nPrzez \nPodlasie na Bia\u0142oru\u015b. Lipiec 2005 <o:p><\/o:p><\/span><\/p>\nOd prawos\u0142awia do islamu <o:p><\/o:p><\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/span><\/p>\nPodlasie<\/p>\nGrodno<\/p>\nMi\u0144sk <\/span>szpital, \nposzukiwanie muzeum etno, muzeum komunizmu, star\u00f3wka zdj\u0119cie pomnik ofiar w \nafganistanie, \n<\/p>\n1<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nw stron\u0119 \nBia\u0142egostoku<o:p><\/o:p><\/span><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nGdybym przyj\u0119\u0142a pierwotny \nplan podr\u00f3\u017cy, mog\u0142abym teraz powiedzie\u0107 \u2013 moim pierwszym wra\u017ceniem po wjechaniu \nziemi\u0119 bia\u0142orusk\u0105 by\u0142o to i to. Nie powiem tak. Bo zdecydowa\u0142am, \u017ce wjad\u0119 na tereny \nPodlasia powoli. Stopniowo. Kr\u00f3tkimi odcinkami, kilometr za kilometrem pokonam \nautobusem, \u017ceby wyda\u0142o mi si\u0119, \u017ce ta granica, pomi\u0119dzy Polsk\u0105 i Bia\u0142orusi\u0105 w \nrzeczywisto\u015bci nie istnieje. Bardzo chcia\u0142am przenie\u015b\u0107 si\u0119 w epok\u0119 \nprzedwojenn\u0105, gdy Kresy stanowi\u0142y cz\u0119\u015b\u0107 polskiego terytorium. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Jeden telefon matki i uda\u0142o si\u0119 \nzaklepa\u0107 miejsce noclegowe w male\u0144kiej wsi na Bia\u0142ostocczy\u017anie, w domu tej \ndalekiej rodziny, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142am jedynie z fotografii. Na dworcu w Bia\u0142ymstoku \nczeka\u0142a ju\u017c na mnie m\u0142odziutka kuzynka, Kasia, przy kt\u00f3rej \u015bwie\u017cej, za\u017cywnej i \nzdrowej postaci sprawia\u0142am wra\u017cenie dziewczynki siedemnastoletniej. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Najpierw mapa i przewodnik. Bo \nsklepy warszawskie ich nie oferowa\u0142y. Tutaj jednak by\u0142o ju\u017c Podlasie. Swojskie \ntereny. Wdrapa\u0142y\u015bmy si\u0119 wi\u0119c na pierwsze pi\u0119tro dworca i uda\u0142o si\u0119. By\u0142 \nprzewodnik wydawnictwa Bezdro\u017ce o Grodnie i okolicach. Chwa\u0142a im za odwag\u0119 i \ndobre ch\u0119ci w czasach, gdy trwa bojkot wszystkiego co bia\u0142oruskie, na zasadzie \nodwetu za antypolsk\u0105 postaw\u0119 \u0141ukaszenki. – <span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>Bia\u0142oru\u015b? Chcesz jecha\u0107 na Bia\u0142oru\u015b? Zaaresztuja \nci\u0119, zabij\u0105, deportuj\u0105. A w og\u00f3le to tam nic nie ma. Po co jecha\u0107? <\/p>\nA jednak \nco\u015b jeszcze pozosta\u0142o i o tym pisz\u0105 w\u0142a\u015bnie Bezdro\u017ca i rodzynki \u015bwiata \nliterackiego \u2013 opowie\u015b\u0107 w staro\u015bwieckim stylu Katarzyny W\u0119glickiej \u201eKresowym \nszlakiem\u201d oraz historie zabytk\u00f3w kresowych spisane przez pana R\u0105kowskiego. Ta \nostatnia ksi\u0105\u017cka dost\u0119pna by\u0142a tylko na allegro i niestety kupi\u0142am j\u0105 juz po \npowrocie z Bia\u0142orusi. Nie szkodzi. Jeszcze tam wr\u00f3c\u0119. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Z przewodnikiem po Grodnie i map\u0105 \nBia\u0142ostocczyzny w r\u0119ku uciekamy ze sklepiku gadatliwego sprzedawcy, kt\u00f3ry \nmimochodem sprzeda\u0142 nam kilka ciekawych informacji na temat Cygan\u00f3w w Rumunii i \nlokalizacji kantor\u00f3w na przej\u015bciu granicznym w Ku\u017anicy. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Przed nami Bia\u0142ystok. I tu, mimo, \u017ce \nnie jestem nami\u0119tn\u0105 czytelniczk\u0105 prasy pana Michnika, doceniam ciekawe \ninicjatywy, a w\u015br\u00f3d nich \u2013 nieco szmat\u0142awe, bo na kiepskim papierze, a jednak \nprzewodniki po Polsce. Por\u0119czne, ma\u0142e, z kolorowymi zdj\u0119ciami i dok\u0142adnymi \nmapkami, towarzyszy\u0142y nam w w\u0119dr\u00f3wce po Bia\u0142ymstoku a potem mi jedynie na \nszlaku tatarskim. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Z dworca bia\u0142ostockiego moja \nszesnastoletnia kuzyneczka w letniej sukience na rami\u0105czka, kt\u00f3ra uwydatnia \nbiust, ja w lu\u017anych spodniach i koszuli, kapeluszu sznurkowym bez ronda \u2013 styl \nch\u0142opski lub naturalistyczny \u2013 wyruszamy na podb\u00f3j miasta. Wszystkie ulice \nprowadz\u0105 do Rzymu, a na pewno kilka do ma\u0142ego centrum Bia\u0142egostoku, po obu \nstronach ulicy Lipowej. <\/p>\nTu\u017c za \nplacem Niepodleg\u0142o\u015bci imponuj\u0105cy budynek ko\u015bcio\u0142a \u015bw.Rocha na wzniesieniu. \n\u201eBry\u0142a modernistyczna\u201d pisz\u0105 \u2013 na pewno. Jest to dziwaczny i nieco przyt\u0142aczaj\u0105cy \ntw\u00f3r, by\u0107 mo\u017ce faktycznie jedna z ciekawszych budowli mi\u0119dzywojennej Europy. \nUmieszczony u zbiegu ulic, na wzniesieniu. Zewsz\u0105d prowadz\u0105 do\u0144 wysokie schody, \ni pot\u0119\u017cne bramki. Ca\u0142o\u015b\u0107 otoczona jest murem. Przyci\u0105ga wzrok wielkia figura \nChrystusa witaj\u0105cego wchodz\u0105cych. Dlaczego jednak \u015aw.Roch, kt\u00f3ry jest patronem \nzad\u017cumionych? Przewodnik nie wspomina o tym ani s\u0142owa, nie mia\u0142 nas te\u017c kto \no\u015bwieci\u0107 in situ, bo \u015bwi\u0105tynia by\u0142a zamkni\u0119ta na trzy spusty i jedynie ogr\u00f3d \nzaprasza\u0142 na zielon\u0105 trawk\u0119 i \u0142aweczki pod drzewami. Zrobi\u0142am wi\u0119c kilka zdj\u0119\u0107 \nKasi, zapominaj\u0105c pstrykn\u0105\u0107 cho\u0107 raz sam\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119, a po chwili ju\u017c uda\u0142y\u015bmy \nsi\u0119 ulic\u0105 Lipow\u0105 w kierunku tr\u00f3jk\u0105tnego rynku. Wzd\u0142u\u017c tej alei rz\u0105d ciekawych \nkamienic przemieszanych z nieciekawymi blokami peerelowskimi. Na rynku powita\u0142 \nnas Pi\u0142sudski na cokole. Za jego plecami ratusz – zgrabna, utrzymana w dobrym \nstanie, \u017c\u00f3\u0142to malowana budowla, kryta czerwon\u0105 dach\u00f3wk\u0105 i wie\u0144czona ozdobn\u0105 \nwie\u017c\u0105. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>Rynek otaczaj\u0105 ciekawe kamienice. Frontony \nniekt\u00f3rych s\u0105 \u017c\u0142obione i malowane w wizerunki ludzkie i zwierz\u0119ce, dekorowane \nwzorami, kt\u00f3re przypomina\u0142y mi te, z rynku warszawskiego. Przy rynku lub w jego \nokolicach mie\u015bci si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kilka ciekawych budynk\u00f3w sakralnych. Jest cho\u0107by \nko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. W istocie zbitka dwu ko\u015bcio\u0142\u00f3w \u2013 parafialnego z pocz\u0105tku \nsiedemnastego wieku i katedry neogotyckiej z pocz\u0105tku dwudziestego. Imponuj\u0105ca \nkatedra, o wiele wi\u0119ksza od male\u0144kiego starego ko\u015bcio\u0142a mia\u0142a by\u0107 jedynie \u201eprzybud\u00f3wk\u0105\u201d, \nzgodnie z zarz\u0105dzeniami carskimi. <\/p>\nW \nokolicach rynku mie\u015bci si\u0119 r\u00f3wnie\u017c cerkiew \u015bw. Miko\u0142aja. Zbudowana na planie \nkrzy\u017ca r\u00f3wnoramiennego, wywa\u017cona, wysmakowana, klasyczna, przypomina\u0142a mi \nraczej katolickie ko\u015bcio\u0142y barokowe ni\u017c cerkwie we wschodnim bogato i kolorowo \nzdobionym stylu, jakich przyk\u0142ady spotka\u0107 mia\u0142am cho\u0107by w Grodnie. Bia\u0142ostocki \nprzybytek prawos\u0142awny zaprasza\u0142 do \u015brodka \u2013 drzwi by\u0142y otwarte. By\u0107 mo\u017ce, \ndlatego, \u017ce wn\u0119trze zwiedza\u0142a w\u0142a\u015bnie grupa turyst\u00f3w. Przys\u0142uchuj\u0105c si\u0119 \nciekawie, cho\u0107 jednym uchem, wywod\u00f3w starszej pani przewodnik, ogl\u0105da\u0142am pi\u0119kne \nstare ikonostasy, ponad kt\u00f3rymi zawieszono ozdobne \u015bwieczniki z kolorowego \nszk\u0142a i a\u017curowego metalu. To by\u0142a moja pierwsza w ci\u0105gu tej wyprawy oraz \npierwsza w \u017cyciu wizyta w cerkwi. Nie wiedzia\u0142am w\u00f3wczas jeszcze, \u017ce wchodz\u0105c \ndo przybytku nale\u017cy zas\u0142oni\u0107 w\u0142osy chustk\u0105. Zakonnica w czarnej szacie z \nlej\u0105cego materia\u0142u i d\u0142ugim welonie bez kwefu, kt\u00f3ry ods\u0142ania\u0142 w\u0142osy \u2013 \ngospodyni \u015bwi\u0105tyni oraz sprzedawczyni w male\u0144kim sklepiku w rogu przy drzwiach \n\u2013 potraktowa\u0142a nas wyrozumiale, jak turyst\u00f3w. Nie strofowa\u0142a i nie upomina\u0142a. Nie \nda\u0142a si\u0119 te\u017c d\u0142ugo prosi\u0107 i opowiedzia\u0142a histori\u0119 \u015bw. Miko\u0142aja m\u0119czennika, \npatrona \u015bwi\u0105tyni oraz nam\u00f3wi\u0142a nas na zakup kilku obrazk\u00f3w-fotografii \nikonostas\u00f3w z o\u0142tarza g\u0142\u00f3wnego. <\/p>\nZ \ntr\u00f3jk\u0105tnego rynku niedaleko do pa\u0142acu Branickich, kt\u00f3ry jest najwa\u017cniejszym \nzabytkiem Bia\u0142egostoku. Wn\u0119trze nie jest udost\u0119pnione do zwiedzania. Mie\u015bci si\u0119 \nw nim obecnie szko\u0142a piel\u0119gniarska. Zwiedza\u0142am Bia\u0142ystok w sobot\u0119, zajrze\u0107 wi\u0119c \nmog\u0142am jedynie do male\u0144kiego korytarza, wej\u015bcie na g\u00f3r\u0119 zamyka\u0142a pot\u0119\u017cna krata. \n\u015awiat\u0142o w g\u00f3rnych pomieszczeniach (by\u0107 mo\u017ce niegdy\u015b sala balowa) \u015bwiadczy\u0142o o \ntym, \u017ce budynek zezwala na wynajmowanie sal i organizowanie przyj\u0119\u0107 i imprez \nzamkni\u0119tych. <\/p>\nZ \nzewn\u0105trz, szczeg\u00f3lnie od strony dziedzi\u0144ca i g\u0142\u00f3wnej bramy, pa\u0142ac prezentuje \nsi\u0119 ciekawie. Odmalowane i czyste mury i kolumnady zamykaj\u0105ce plac z trzech \nstron przywo\u0142uj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Na chwil\u0119. Zaraz zauwa\u017camy przecie\u017c fragment \nrusztowania przed jedn\u0105 ze \u015bcian \u2013 niesko\u0144czony jeszcze remont. Przej\u015bcie w \nstron\u0119 ogrodu francuskiego i rzut oka na \u015bciany pa\u0142acu \u2013 rozczarowuje. \u017b\u00f3\u0142ta \nfarba \u0142uszczy si\u0119, a tynk miejscami odpada. By\u0107 mo\u017ce ta cz\u0119\u015b\u0107 pa\u0142acu czeka na \nremont. Ogr\u00f3d i pa\u0142ac najlepiej wygl\u0105daj\u0105 na zdj\u0119ciach. Upalny letni dzie\u0144 i \nwspania\u0142e \u015bwiat\u0142o pozwalaj\u0105 zrobi\u0107 kilka udanych fotek z geometrycznymi \nfigurami klomb\u00f3w, inspirowanymi antykiem rze\u017abami ogrodowymi na pierwszym \nplanie i \u017c\u00f3\u0142to-bia\u0142ymi klasycznymi murami i stawami w ogrodzie angielskim – w \ntle. <\/p>\nTu \nko\u0144czy si\u0119 moja i Kasi w\u0119dr\u00f3wka po Bia\u0142ymstoku. Wyruszamy do jej wsi rodzinnej, \na mojego dzisiejszego miejsca noclegu. Oferuj\u0119 jej jeszcze kaw\u0119 w prawdziwej \nkawiarni i przyspieszam kuzyneczki wchodzenie w doros\u0142o\u015b\u0107. Chocia\u017c na prowincji \npoleskiej polega ono nie tyle na przesiadywaniu w barach i kawiarniach ile na \npe\u0142nym uczestnictwie w obowi\u0105zkach gospodarstwa wiejskiego. Co mam na my\u015bli? \nOt, cho\u0107by dojenie pi\u0119knych, d\u0142ugorz\u0119sych, cho\u0107 niezbyt dbaj\u0105cych o czysto\u015b\u0107 \nkr\u00f3w. <\/p>\nNigdy \nnie doi\u0142am krowy. Tym bardziej nie mia\u0142am na to ochoty, gdy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \ndojenie odbywa si\u0119 ju\u017c od dawna w spos\u00f3b zmechanizowany. Nie ma w nim za grosz \nromantyzmu i naturalno\u015bci. Krowa pozwala si\u0119 ju\u017c dotyka\u0107 jedynie metalowym \nczterem palcom przyssawki dojarki, zako\u0144czonym gumowymi d\u0142ugimi rurkami, z \nkt\u00f3rych mleko sp\u0142ywa wprost do ma\u0142ego pojemnika-wiaderka. Efekt dojenia \npowstawa\u0142 w momencie, gdy w\u0142\u0105czano zawieszony gdzie\u015b na \u015bcianie obory mechanizm \npr\u00f3\u017cniowy. Musia\u0142 dzia\u0142a\u0107 non-stop, a przerwy pomi\u0119dzy za\u0142o\u017ceniem przyssawek \njednej krowie i kolejnej nie mog\u0142y by\u0107 nigdy d\u0142u\u017csze ni\u017c kilka minut \u2013 w \nprzeciwnym razie dochodzi\u0142o do zapowietrzenia. <\/p>\nKasia sprawnie \nprzesuwa\u0142a si\u0119 w oborze od Czarnulki do Be\u017cowej. Ka\u017cda mia\u0142a swoje imi\u0119, kt\u00f3re \nznali wszyscy cz\u0142onkowie rodziny. Zwierz\u0119ta mia\u0142y sw\u00f3j charakter i swoje \nhumory. Leniwe sta\u0142y obok nerwowych. Te pierwsze z oci\u0105ganiem wstawa\u0142y na \ncztery nogi, aby podda\u0107 si\u0119 nudnej operacji dojenia, a by\u0107 mo\u017ce ze wstydu zwleka\u0142y, \nnie chcia\u0142y odkry\u0107 br\u0105zowej zasch\u0142ej plamy odchod\u00f3w, kt\u00f3ra nieestetycznie przylgn\u0119\u0142a \ndo zadu takiej jednej czy drugiej krowiej panny. Ekstrawertyczki za\u015b ze \nstoickim spokojem podnosi\u0142y ogon i nie zwa\u017caj\u0105c na otoczenie i liczniejszych \nni\u017c zwykle widz\u00f3w, wypr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 obficie. <\/p>\nNikt \nnie zwraca\u0142 na nie uwagi, dla mnie jednak jednocze\u015bnie zachodz\u0105ce operacje \ntoalety i pobierania haraczu w postaci mleka stanowi\u0142y trudny do akceptowania \nkoncept, \u017cart. Oczywi\u015bcie dla wszystkich pozosta\u0142ych obecnych w oborze sprawa \nnale\u017ca\u0142a do gatunku b\u0142ahych. Ostatecznie chodzi\u0142o o opr\u00f3\u017cnienie krowich \nzbiornik\u00f3w substancji ciek\u0142ych. To by\u0142o zdrowe, to by\u0142o celowe i wskazane. W \nprzeciwnym razie krowy chorowa\u0142y. Nie mo\u017cna by\u0142o na to pozwoli\u0107. Zdrowa krowa \nto zdrowy doch\u00f3d dla ca\u0142ej rodziny. To kilkadziesi\u0105t litr\u00f3w mleka sprzedanego \ndziennie do mleczarni. Zwierz\u0119ta wypr\u00f3\u017cnia\u0142y si\u0119 tam, gdzie chcia\u0142y i wtedy, \ngdy chcia\u0142y. Dojono je za\u015b, co najmniej dwa razy dziennie. Przed \u015bwitem i przed \nzmierzchem. <\/p>\nUwolnione \nod przyssawek sutki, kt\u00f3re nosz\u0105 podobno dziwaczn\u0105 fachowa nazw\u0119 \u201estrzyki\u201d, \nprzeciera\u0142o si\u0119 zwyk\u0142\u0105 szmata wielokrotnego u\u017cytku. Mleko z wiaderka przez gaz\u0119 \nzlewa\u0142o si\u0119 do wielkiego metalowego zbiornika, w kt\u00f3rym \u2013 zgodnie z normami \nunijnymi \u2013 nisk\u0105 temperatur\u0119 utrzymywano dzi\u0119ki obracaj\u0105cemu si\u0119 nieustannie \nmetalowemu mieszad\u0142u. <\/p>\nW\u015br\u00f3d kilku \nzaskakuj\u0105cych ust\u0119pstw na rzecz unii dostrzeg\u0142am malowane na niebiesko okna, \nkt\u00f3re uroczo i prowansalsko wygl\u0105da\u0142y na tle bielonych \u015bcian obory, w\u0105tpi\u0142am \njednak czy mia\u0142y one a\u017c tak fundamentalne znaczenie dla utrzymania higieny \n\u015brodowiska pracy. Co innego bie\u017c\u0105ca woda w jednym z pomieszcze\u0144, kt\u00f3re \nstanowi\u0142y ca\u0142o\u015b\u0107 w raz z obor\u0105, taki zesp\u00f3\u0142, taki kompleks – \u201ekrowi\u201d. Rodzina \nmoich kuzyn\u00f3w bez kompleks\u00f3w zupe\u0142nie zaprezentowa\u0142a mi swoje od lat \nnie-do-remontowane mieszkanie, w kt\u00f3rym wody bie\u017c\u0105cej niestety nie by\u0142o. \nJeszcze\u2026 by\u0142o za to kilka sporawych pokoik\u00f3w, domowa \u0142azienka z bezu\u017cyteczn\u0105 \nwann\u0105 i wielce u\u017cyteczn\u0105 du\u017c\u0105, blaszan\u0105 misk\u0105, domowa kuchnia i letnia kuchnia, \nobie zaopatrzone w dystyngowane kuchnie w\u0119glowe ze skomplikowanym uk\u0142adem \nwyci\u0105g\u00f3w odprowadzaj\u0105cych z pomieszczenia nadmiar dymu. <\/p>\nCiotka \nby\u0142a kobiet\u0105 sprytn\u0105, zaj\u0119t\u0105 i niefrasobliw\u0105. Bardzo go\u015bcinn\u0105 i \u017cyczliw\u0105. \nChcia\u0142a, abym poczu\u0142a si\u0119 jak w domu. (To by\u0142o niemo\u017cliwe, czu\u0142am si\u0119 jednak \njak na wyprawie w \u015bwiat, w teren w warunkach trudnych. Uwielbia\u0142am to i by\u0142am w \nswoim \u017cywiole.) Oko\u0142o dwudziestu kotlet\u00f3w mielonych sma\u017cy\u0142o si\u0119 samotnie i \nsamodzielnie letniej kuchni. Wieprzowina \u2013 pomy\u015bla\u0142am. Mi\u0119so \u2013 powiedzia\u0142am. – Mog\u0119 \nna nie patrze\u0107, p\u00f3ki jest jeszcze \u017cywe. Potem wol\u0119 go jednak unika\u0107, doda\u0142am, \nutwierdzaj\u0105c jednocze\u015bnie ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 w przekonaniu, \u017ce kuzynka z Warszawy \njest wegetariank\u0105. Takie ma\u0142e, \u0142atwe k\u0142amstwo na ich u\u017cytek. Niech tam. <\/p>\nNie tkn\u0119\u0142am \nwi\u0119c kotlet\u00f3w, wsun\u0119\u0142am jednak ze smakiem dziwaczn\u0105 sa\u0142atk\u0119 z \u0107wiartek \nogr\u00f3dkowych pomidor\u00f3w i plasterk\u00f3w cebuli obficie zanurzonych w g\u0119stej \np\u00f3\u0142-s\u0142odkiej \u015bmietanie. Odda\u0142am swoje miejsce na wersalce jednemu z m\u0142odych \nkrzepkich pomocnik\u00f3w-s\u0105siad\u00f3w, kt\u00f3ry w\u015br\u00f3d innych uczestniczy\u0142 w belowaniu \nsiana na podw\u00f3rzu mojej bia\u0142ostockiej rodziny. Wzi\u0119\u0142am za r\u0119k\u0119 Kasie\u0144k\u0119 i \nma\u0142ego Adasia w w\u00f3zku i wyruszyli\u015bmy na podb\u00f3j wsi, o tej porze jednak \nspokojnej. Zmierzcha\u0142o si\u0119. Nieliczni mieszka\u0144cy niemal wymar\u0142ej wsi zaj\u0119ci \nbyli sp\u0119dzaniem kr\u00f3w z \u0142\u0105k, pojeniem i dojeniem. Kilka wsiowych bab\u0107 \nodprowadzi\u0142o nas wzrokiem zza starych p\u0142ot\u00f3w, sprzed pi\u0119knie rze\u017abionych i \nmalowanych drewnianych chat. Kilkana\u015bcioro dzieci w kilkunastu nowoczesnych, \nniedawno pobudowanych \u201edworkach\u201d, czyli willach letniskowych bogatych \nmieszka\u0144c\u00f3w Bia\u0142egostoku nawet nie zauwa\u017cy\u0142o naszego przemarszu \u015brodkiem piaszczystej \nulicy. By\u0142y zaj\u0119te sob\u0105 tak jak my byli\u015bmy zaj\u0119ci \u015bledzeniem \u017cycia bocianich \ngniazd. <\/p>\nWie\u015b \nOstr\u00f3wki opu\u015bci\u0142am nazajutrz. Z lekkim \u017calem. Jeszcze mia\u0142am p\u00f3j\u015b\u0107 na pola, \nnauczy\u0107 si\u0119 odr\u00f3\u017cnia\u0107 owies od pszenicy. Dowiedzie\u0107 jak wygl\u0105da gryka i \ndzi\u0119cielina. Zrozumie\u0107 technik\u0119 bocianiego polowania na \u017caby. Pog\u0142aska\u0107 bia\u0142e \nkonie. Zrobi\u0107 sesje zdj\u0119ciow\u0105 prawos\u0142awnym kapliczkom. Innym razem. Jeszcze tam \nwr\u00f3c\u0119. Obieca\u0142am.<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n \n<\/span><\/p>\n2<\/p>\n\u015bladami Tatar\u00f3w<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nPierwszy \nautobus z Ostr\u00f3wki do Bia\u0142egostoku odchodzi\u0142 o dziewi\u0105tej, jednak us\u0142u\u017cny \ns\u0105siad, kt\u00f3ry odbiera\u0142 mleko od gospodarzy i transportowa\u0142 je do mleczarni \nzaoferowa\u0142 mi podw\u00f3zk\u0119. W ten spos\u00f3b dotar\u0142am na dworzec autobusowy a tam stary \nikarus zabiera\u0142 pasa\u017cer\u00f3w w stron\u0119 wschodni\u0105. Moim przeznaczeniem by\u0142y \nKruszyniany. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Dlaczego Kruszyniany? Z sentymentu dla \npolskich Tatar\u00f3w, dla wschodniej kultury, gdzie nacje i tradycje wymieszane s\u0105 \ni dzi\u0119ki temu szczeg\u00f3lnie ciekawe. Tak\u017ce dlatego, \u017ce ka\u017cda moja podr\u00f3\u017c jest poszukiwaniem \nto\u017csamo\u015bci, fragment\u00f3w siebie w kulturze obcej, wsp\u00f3\u0142odczuwania i zwi\u0105zk\u00f3w z \nduchowo\u015bci\u0105 islamu. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Trasa do Kruszynian, ma\u0142ej wsi \nPodlasia wiedzie przez Supra\u015bl, gdzie z okna autobusu dostrzec mog\u0142am cerkiew i \nzabytkowy zesp\u00f3\u0142 klasztorny o.o.Bazylian\u00f3w. Puszcza Knyszy\u0144ska towarzyszy \npodr\u00f3\u017cuj\u0105cym niemal\u017ce do granicy z Bia\u0142orusi\u0105, potem jednak rozklekotany pojazd \nzamiast przeskoczy\u0107 z rozp\u0119du granic\u0119 nieoczekiwanie skr\u0119ca na po\u0142udnie, \nprzeje\u017cd\u017ca g\u0142\u00f3wn\u0105 ulic\u0105 male\u0144kich Krynek i wyrzuca mnie samotn\u0105 na bezimiennym \nprzystanku w Kruszynianach. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Dwa metry stamt\u0105d pozdrawia mnie na \nprogu swojej chatki starszy cz\u0142owiek, o rysach nietatarskich. Kieruje mnie \njednak bezb\u0142\u0119dnie w stron\u0119 zielonego, drewnianego meczetu na niewielkim wzniesieniu \nw otoczeniu drzew. Pstrykam zdj\u0119cie, cho\u0107 muzu\u0142ma\u0144sk\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 szpec\u0105 \nrusztowania. Jest niedziela, ani \u015bladu remontuj\u0105cych, wkr\u00f3tce dowiaduj\u0119 si\u0119 \njednak, \u017ce remont przerwano ju\u017c dawno i nie wiadomo, kiedy zostanie on \nwznowiony. Prawdopodobnie zale\u017cy to od funduszy niewielkiej wsp\u00f3lnoty \ntatarskiej, postanawiam jednak nie dr\u0105\u017cy\u0107 tematu. <\/p>\nImam, czyli \nopiekun meczetu, prowadz\u0105cy modlitw\u0119 i przewodnik wsp\u00f3lnoty muzu\u0142ma\u0144skiej jest \nsympatycznym, korpulentnym panem w \u015brednim wieku o okr\u0105g\u0142ej twarzy, ciemnych \nw\u0142osach i oprawie oczu potomka Tatar\u00f3w. Zwraca si\u0119 do mnie per \u201ePani\u201d. Jednak z \npoufa\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3ra mnie zaskakuje, przechodzi na \u201ety\u201d, w momencie, gdy zagl\u0105dam \ndo male\u0144kiego przedsionka, zdejmuj\u0119 buty ukrywaj\u0105c dziuraw\u0105 skarpetk\u0119, wchodz\u0119 \ndo g\u0142\u00f3wnej, pustej sali, wy\u0142o\u017conej dywanem i zas\u0142anej ma\u0142ymi dywanikami, zak\u0142adam \nchustk\u0119 i przyst\u0119puj\u0119 do modlitwy. I ju\u017c w chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej s\u0142ysz\u0119 rozbawiona \u2013 \nto ciebie<\/i> na pewno zaciekawi, <i\nstyle='mso-bidi-font-style:normal'>musisz<\/i> zobaczy\u0107 nasz mizar, tatarski \nnasz cmentarz. <\/p>\nWraz z \ntrojgiem innych go\u015bci meczetu, rodzin\u0105 z Warszawy, przechodzimy spacerem pod \ng\u00f3rk\u0119, na cmentarz za meczetem. A ja zastanawiam si\u0119, czy forma \u201ety\u201d jest \nmanier\u0105, nietaktem, czy szczeg\u00f3lnym zaznaczeniem wsp\u00f3lnoty muzu\u0142ma\u0144skiej, ummy. \nJestem wi\u0119c \u201eswoja\u201d, jestem wtajemniczona, tutejsza, jestem muzu\u0142mank\u0105. U\u015bmiecham \nsi\u0119 do siebie, bo w rzeczywisto\u015bci wol\u0119, aby m\u00f3wiono mi na \u201ety\u201d nawet je\u015bli nie \npo imieniu, ni\u017c aby tytu\u0142owano mnie \u201esiostr\u0105\u201d, do kt\u00f3rej w polskim wydaniu nie \npotrafi\u0119 si\u0119 przyzwyczai\u0107. <\/p>\nPrzytulna \nma\u0142a \u015bwi\u0105tynia z antresol\u0105 dla kobiet, do kt\u00f3rej dosta\u0107 mo\u017cna si\u0119 po schodach z \ng\u0142\u00f3wnej sali, stanowi\u0142a nieroz\u0142\u0105czn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z mizarem. Wszystko pachnia\u0142o \nlasem, drewnem, \u015bwie\u017co\u015bci\u0105, naturalno\u015bci\u0105. Ten specyficzny zapach wsi\u0105ka\u0142 w t\u0119 \nziemi\u0119 od siedemnastego wieku, gdy osiedlili si\u0119 tu Tatarzy. Wnika\u0142 pomi\u0119dzy \ndeski budowli, pomi\u0119dzy korzenie cmentarnych drzew. <\/p>\nNajstarsze \ngroby zaznaczone s\u0105 jedynie dwoma g\u0142azami. Wi\u0119kszy umieszczano na wysoko\u015bci \ng\u0142owy, mniejszy \u2013 u st\u00f3p zmar\u0142ego. Z czasem zacz\u0119to stawia\u0107 pomniki, kszta\u0142tem \nprzypominaj\u0105ce chrze\u015bcija\u0144skie. Zachowano jednak zasad\u0119, \u017ce wezwanie do Boga \u2013 \nAllahuAkbar, co dok\u0142adnie znaczy Allach jest wielki \u2013 oraz dane osobowe \nnieboszczyka umieszczane s\u0105 z zewn\u0119trznej strony pionowej cz\u0119\u015bci pomnika. Wiele \ninskrypcji pisanych by\u0142o ca\u0142kowicie po arabsku, inne po polsku i rosyjsku. <\/p>\nImam z \nzaci\u0119ciem opowiada\u0142 histori\u0119 muzu\u0142ma\u0144skiego cmentarza, prowadz\u0105c nas od grobu \ndo grobu. A gdy uzna\u0142, \u017ce spacer dobiega ko\u0144ca, bez skr\u0119powania zasugerowa\u0142 \nzmotoryzowanym warszawiakom zabranie jednej nadprogramowej pasa\u017cerki. Zgodzi\u0142am \nsi\u0119. Autobus pojawia\u0142 si\u0119 w Kruszynianach zaledwie kilka razy dziennie. Prawdopodobnie \nnie mia\u0142abym szans dotarcia przed wieczorem do Grodna, gdybym zdecydowa\u0142a si\u0119 \nna wizyt\u0119 w Bohonikach, drugiej s\u0142awnej miejscowo\u015bci tatarskich osiedle\u0144c\u00f3w, gdzie \nr\u00f3wnie\u017c zbudowano przed czterema wiekami pi\u0119kny drewniany zielony meczet. <\/p>\nWie\u015b \nBohoniki le\u017ca\u0142a na uboczu, od przystanku nale\u017ca\u0142o przew\u0119drowa\u0107 jeszcze kilka \nkilometr\u00f3w. Dzi\u015b \u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce z niej zrezygnowa\u0142am. Decyzja odwiedzin Sok\u00f3\u0142ki \nby\u0142a bezsensowna. W niedzielne popo\u0142udnie miasteczko w drodze do granicy by\u0142o \nwymar\u0142e \u2013 t\u0142umy okupowa\u0142y pobliskie jeziorko. Miejskie za\u015b muzeum sztuki \ntatarskiej z bogat\u0105 kolekcj\u0105 dywan\u00f3w zdobionych wersetami z Koranu, zamkni\u0119te \nna cztery spusty. <\/p>\nO \ntrzynastej dotar\u0142am na dworzec kolejowy w Sok\u00f3\u0142ce, przed czternast\u0105 by\u0142am ju\u017c w \nKu\u017anicy, sk\u0105d w spos\u00f3b ryzykowny, cho\u0107 dla w\u0142\u00f3czykija i osoby ciekawej \u015bwiata \nbardzo interesuj\u0105cy, czyli \u201ena podsadku\u201d dojecha\u0142am w ci\u0105gu godziny do \nbia\u0142oruskiego Grodna. <\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><\/p>\n \n<\/span><\/p>\n3<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nw Grodnie u s\u0105siad\u00f3w <o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Ku\u017anica jest male\u0144k\u0105 przygraniczn\u0105 \nmiejscowo\u015bci\u0105, kt\u00f3rej centrum, jak to ironicznie okre\u015bli\u0142 jeden z tamtejszych \nuprzejmych str\u00f3\u017cy prawa, wskazuj\u0105cych mi drog\u0119, mie\u015bci si\u0119 przy dworcu \nkolejowym, o kilka krok\u00f3w od granicy z Bia\u0142orusi\u0105. Tam rozsiad\u0142o si\u0119 w rz\u0119dzie \nkilka sklep\u00f3w z artyku\u0142ami spo\u017cywczymi. Przed nimi szpaler Bia\u0142orusinek w \nr\u00f3\u017cnym wieku. <\/p>\n\u2013 \nPanie, jedno miejsce wolne? Panie kupi pan kaw\u0119? Tanio. Tanio. \u2013 Niewiele \nrozumia\u0142am. Spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 obserwowa\u0142am pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 slangiem, \np\u00f3\u0142s\u0142\u00f3wkami. Wiele transakcji i uk\u0142ad\u00f3w zawierano niemal w ciszy, bez s\u0142\u00f3w. \nKa\u017cdy wiedzia\u0142, o co sz\u0142o. Jedynie ja by\u0142am nie\u015bwiadom\u0105 niczego \u201ediewaczk\u0105\u201d, \nkt\u00f3ra czekaj\u0105c na poci\u0105g do Grodna w\u0142\u00f3czy\u0142a si\u0119 bezcelowo w okolicach \nknajpiano-sklepowego \u201erynku\u201d. <\/p>\n– \nDiewaczka, tutaj, tutaj, idi. \u2013 \u0142aman\u0105 polszczyzn\u0105 i skinieniem g\u0142owy \nprzywo\u0142a\u0142a mnie do siebie korpulentna kobieta o twarzy wzbudzaj\u0105cej zaufanie. <\/p>\n\u2013 Do \nGrodna? M\u00f3j brat jedzie. Za dolara. Podwiezie. No! Nie b\u0119dziesz czeka\u0107. \u2013 \nZgodzi\u0142am si\u0119 wsi\u0105\u015b\u0107 do samochodu osobowego i \u201ena podsadku\u201d przekroczy\u0107 granic\u0119 \npolsko-bia\u0142orusk\u0105. W ci\u0105gu kilku minut podr\u00f3\u017cy do granicy dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce \njako jeden z pasa\u017cer\u00f3w za dolara \u2013 obok mnie jecha\u0142 r\u00f3wnie\u017c chudy i zasuszony, \nm\u0142ody Bia\u0142orusin, wracaj\u0105cy z wakacji u brata w Gda\u0144sku \u2013 zobowi\u0105zana jestem \nprzyzna\u0107 si\u0119 do okre\u015blonej cz\u0119\u015bci herbatek i kaw, w kt\u00f3re zaopatrzy\u0142a si\u0119 \nbia\u0142oruska rodzina. Przypomnia\u0142y mi si\u0119 w\u00f3wczas opowie\u015bci profesora Pilicha, \nnauczyciela m\u0142odej kadry przewodnik\u00f3w i pilot\u00f3w wycieczek, o tzw. przemycie na \nmr\u00f3wk\u0119 i dopuszczalnych ilo\u015bciach importowanych towar\u00f3w dla mieszka\u0144c\u00f3w stref \nprzygranicznych. Rzeczywi\u015bcie. Mo\u017ce przy\u0142o\u017cy\u0142am r\u0119k\u0119 do niejasnego procederu \nszmuglerki granicznej, a mo\u017ce po prostu pomog\u0142am bia\u0142oruskim s\u0105siadom.<\/p>\nBy\u0142 \njednak moment, w kt\u00f3rym zastanawia\u0142am si\u0119 nad trafno\u015bci\u0105 mojej decyzji. Osobowy \nsamoch\u00f3d Bia\u0142orusin\u00f3w podjecha\u0142 do bramki, wszyscy karnie, zgodnie z zasadami, \nopu\u015bcili pojazd i ustawili si\u0119 w ogonku do okienka celnika, kt\u00f3ry odbiera\u0142 \npaszporty. W tym czasie odpowiednia w\u0142adza robi\u0142a przegl\u0105d zawarto\u015bci wn\u0119trza i \nkufra samochodu. Kierowca najpewniej porozumia\u0142 si\u0119 z celnikiem w spos\u00f3b \nbezproblemowy, bo nikt nie zapyta\u0142 mnie o ilo\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 mojej dzia\u0142ki towaru. \nPo kilku minutach wszyscy wr\u00f3cili\u015bmy do samochodu. Oddano nam paszporty. Z \nwyj\u0105tkiem jednego \u2013 bia\u0142oruskiego paszportu dolarowego pasa\u017cera z Gda\u0144ska. Co \nprzeskroba\u0107 mog\u0142a ta tak niewinnie i kmiotkowato wygl\u0105daj\u0105ca posta\u0107? <span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span><\/p>\n<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>– Czy wie pan o obowi\u0105zku meldunku? \u2013 Nie. O \ntym w\u015br\u00f3d wszystkich obecnych wiedzia\u0142am chyba jedynie ja i celnik-rozm\u00f3wca. Bo \nna tym polega\u0142a logika zasad migracyjnych \u2013 strona bia\u0142oruska obligowa\u0142a \nPolak\u00f3w do rejestracji w urz\u0119dzie meldunkowym w ci\u0105gu siedmiu dni pobytu, a \nw\u0142adze polskie rewan\u017cowa\u0142y si\u0119 podobnymi zasadami. Wy nam wizy? My wam wizy. Wy \nnam meldunek? My wam meldunek. Stosunki polsko-bia\u0142oruskie nie nale\u017ca\u0142y nigdy \ndo bezkonfliktowych, a w chwili, gdy pisz\u0119 t\u0119 relacj\u0119 z moich peregrynacji, \nuk\u0142ad warszawsko-grodzie\u0144sko-mi\u0144ski jest szczeg\u00f3lnie napi\u0119ty. Konfilkty rodem z \nszachownicy. Jeden usuni\u0119ty dyplomata po wschodniej stronie granicy za jednego \nusuni\u0119tego dyplomat\u0119 po zachodniej. A zarzewiem ogniska by\u0142a sprawa Zwi\u0105zku \nPolak\u00f3w na Bia\u0142orusi. S\u00f3l w oku. – Donosiciele \ni szpiedzy polskiego wywiadu. Co wi\u0119cej \u2013 ameryka\u0144skich s\u0142u\u017cb bezpiecze\u0144stwa! \nProtegowani Zachodu.<\/i> Sic! Te i inne mi\u0142e s\u0142owa padaj\u0105 z ust prezydenta \n\u0141ukaszenki. Partia nie jest jeszcze rozegrana, cho\u0107 sprawni szachowi gracze \ndomy\u015blaj\u0105 si\u0119 ju\u017c by\u0107 mo\u017ce zako\u0144czenia. <\/p>\nPorzu\u0107my \njednak polityk\u0119. Bia\u0142orusinowi, kt\u00f3ry podr\u00f3\u017cowa\u0142 z nami do Grodna, wlepiono \ns\u0105\u017cnisty mandat, kt\u00f3ry z pomoc\u0105 kierowcy-rodaka zap\u0142aci\u0142. Pozbawi\u0142 si\u0119, jak \ntwierdzi\u0142, reszty got\u00f3wki, zastanawiali\u015bmy si\u0119, wi\u0119c jak i za co dotrze na \nwschodnie rubie\u017ce Bia\u0142orusi. Zapomnia\u0142am jednak o jego zmartwieniach, gdy \npodniecona rozpoczynaj\u0105c\u0105 si\u0119 grodzie\u0144sk\u0105 przygod\u0105, stan\u0119\u0142am przed blokiem z \nwielkiej p\u0142yty w stylu komunistycznego rokoko. Tu mieszka\u0142 brat s\u0105siadki z \u017con\u0105 \ni wspania\u0142ym perskim kotem. <\/p>\nPrzygl\u0105da\u0142am \nsi\u0119 przez chwil\u0119 zafascynowana szaroburym murom wie\u017cowc\u00f3w, na kt\u00f3rych nier\u00f3wnej \nsk\u00f3rze przyklejone by\u0142y malowane na niebiesko i fioletowo balkony. Na \nzwie\u0144czeniach budynk\u00f3w, oraz fantazyjnie na poniekt\u00f3rym pi\u0119trze pojawia\u0142y si\u0119 \nkaprysy zdobnicze architekta \u2013 zygzaczki i z\u0105bki z cementu, wyci\u0119cia niby \nflanki, inkrustacje a la p\u0142ytki \u0142azienkowe PCV. <\/p>\nNiepewnie \nwstukiwane z kartki cyfry na domofonie przyci\u0105gn\u0119\u0142y uwag\u0119 str\u00f3\u017ca. Ten \nm\u0119\u017cczyzna, kt\u00f3ry, jak stwierdzi\u0142am p\u00f3\u017aniej, nie opuszcza\u0142 niemal nigdy \nstanowiska na krzese\u0142ku przy drzwiach do klatki schodowej, ofiarowywa\u0142 pomoc \nklucznika wszystkim zagubionym i roztargnionym mieszka\u0144com. Odm\u00f3wi\u0142am, bo w \ng\u0142o\u015bniku us\u0142ysza\u0142am ju\u017c g\u0142os kobiecy. Po kr\u00f3tkiej podr\u00f3\u017cy nadspodziewanie \nczyst\u0105 wind\u0105, drzwi mieszkania otworzy\u0142 mi jowialny m\u0119\u017cczyzna w \u015brednim wieku, \nz brzuszkiem, w\u0105sami i \u0142ysin\u0105 \u2013 brat s\u0105siadki mojej rodziny z Otwocka za \nWarszaw\u0105, Galiny. <\/p>\nZaci\u0105ga\u0142 \npo kresowemu, jednak komunikacja z nim by\u0142a \u0142atwa. Natomiast rozmowa z jego \n\u017con\u0105, Katj\u0105, Rosjank\u0105, by\u0142a kontynuacj\u0105 moich zmaga\u0144 z j\u0119zykiem rosyjskim. Ona \ntwardo trzyma\u0142a si\u0119 spolszczonego rosyjskiego, ja odpowiada\u0142am po polsku. Osi\u0105ga\u0142y\u015bmy \njednak porozumienie. Poj\u0119\u0142am, \u017ce zaprasza mnie na obiad, a ju\u017c komunikacja w \nsprawach gastronomii, kocich obyczaj\u00f3w i \u017cycia w Grodnie nie wymaga\u0142a zbyt \nwiele wysi\u0142ku intelektualnego. <\/p>\n \n<\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n4<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nW Grodnie \u2013 \u015bladami r\u00f3\u017cnowierc\u00f3w<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nZ \nmiastem przywita\u0142am si\u0119 poprawnie po po\u0142udniu. Najpierw wycieczka do dworca \nkolejowego, kt\u00f3ry jest doskona\u0142ym przyk\u0142adem architektury socrealistycznej. W \nasy\u015bcie przyszywanego wujka wymieni\u0142am sto dolar\u00f3w i otrzyma\u0142am p\u0119k tysi\u0119cy \nbia\u0142oruskich rubli, kt\u00f3re nieustannie wysuwa\u0142y si\u0119 z portfela zdradzaj\u0105c wszem \ni wobec moje zasoby finansowe. Straci\u0142am g\u0142ow\u0119. Nie potrafi\u0142am przelicza\u0107 w \npami\u0119ci kwot polskich na ameryka\u0144skie tudzie\u017c od razu na bia\u0142oruskie. Wkr\u00f3tce \nprzesta\u0142am liczy\u0107 i wydawa\u0142am zale\u017cnie od potrzeb, potrzeby te ograniczaj\u0105c do \nminimum. Ten sparta\u0144ski tryb \u017cycia zaowocowa\u0142 zaoszcz\u0119dzonymi rublami, kt\u00f3re w \npo\u015bpiechu niem\u0105drze przywioz\u0142am do Polski i na pr\u00f3\u017cno szuka\u0142am kantoru, kt\u00f3ry \nkupi\u0142by p\u0119k niepotrzebnych mi ju\u017c zadrukowanych papierk\u00f3w. <\/p>\nGrodno \npotrafi zauroczy\u0107. Wiele zachowanych kamienic i barokowych ko\u015bcio\u0142\u00f3w otwarcie \n\u015bwiadczy o polskim dziedzictwie. Przekonywa\u0142am si\u0119 o tym krok po kroku \nprzemierzaj\u0105c ulic\u0119 Orzeszkowej i jej okolice takie jak Wasilko, Telegrafnyj i \nMarksa. Cho\u0107 nazwy ulic szokowa\u0142y przywo\u0142uj\u0105c czasy komunizmu, kt\u00f3ry dla mnie \nsko\u0144czy\u0142 si\u0119 bezpowrotnie, u\u015bmiecha\u0142am si\u0119 widz\u0105c polski jedynie napis na \npomniku Orzeszkowej, s\u0142uchaj\u0105c mszy po polsku i widz\u0105c odnowione polskie \nzabytki. Moja popo\u0142udniowa, niedzielna trasa by\u0142a przede wszystkim jednak \nodkrywaniem r\u00f3\u017cnorodno\u015bci religijnej Grodna. <\/p>\nPod\u0105\u017caj\u0105c \nulic\u0105 Orzeszkowej, na skrzy\u017cowaniu z Akademiczeskaj\u0105 nie spos\u00f3b nie dostrzec \nogromnej sylwetki cerkwi, tzw. Soboru \u015awi\u0119to-Pokrowskiego. Wedle domys\u0142\u00f3w \nj\u0119zykowych przyjaci\u00f3\u0142ki Polki, emigrantki z teren\u00f3w Bia\u0142orusi, by\u0142a to \n\u015bwi\u0105tynia \u015awi\u0119tej Opatrzno\u015bci. \u015awi\u0105tynia sta\u0142a si\u0119 za\u015b \u201esoborem\u201d w momencie \nuzyskania prawa do codziennych nabo\u017ce\u0144stw. By\u0142o to bodaj w latach \nsze\u015b\u0107dziesi\u0105tych dwudziestego wieku. Budynek jest zreszt\u0105 m\u0142ody, liczy sobie \nnieca\u0142e sto lat. <\/p>\nNa \njednym z o\u0142tarzy wystawiona jest s\u0142yn\u0105ca z cud\u00f3w ikona Matki Bo\u017cej Kaza\u0144skiej. \nOpryskliwa i skwaszona siostrzyczka zakonna, sprzedaj\u0105ca prawos\u0142awne cieniusie\u0144kie \ni d\u0142ugie \u015bwiece w sklepiku na prawo od wej\u015bcia nie zgodzi\u0142a si\u0119 na \nwykorzystanie aparatu fotograficznego. \u201etu si\u0119 przychodzi modli\u0107, nie robi\u0107 \nzdj\u0119cia\u201d \u2013 us\u0142ysza\u0142am. \u2013 Racja racja. Zrobi\u0142o mi si\u0119 g\u0142upio. Ale w\u0142a\u015bciwie dlaczego? \nCzy nie zapyta\u0142am si\u0119 grzecznie o pozwolenie, zamiast bezczelnie zabra\u0107 si\u0119 za \npstrykanie? <\/p>\nOdrobin\u0119 \nura\u017cona brakiem mi\u0142osierdzia dla turyst\u00f3w, wysz\u0142am, nie kupuj\u0105c \u015bwieczki, \nobrazka ani kaset z nagraniami \u017ce\u0144skich ch\u00f3r\u00f3w prawos\u0142awnych. Ostatni rzut oka \nna imponuj\u0105c\u0105 cerkiew. Nijak nie mog\u0142am obj\u0105\u0107 obiektywem ca\u0142ego korpusu, \ndopiero zaszyta w uliczce na wprost g\u0142\u00f3wnej bramy, jakie\u015b trzydzie\u015bci metr\u00f3w od \ncerkwi uda\u0142o mi si\u0119 zrobi\u0107 \u0142adne portretowe zdj\u0119cie budynku wraz z jego \nnadmuchanymi kopu\u0142ami i wie\u017cyczkami w kolorach apetycznie kremowo-pomara\u0144czowym \ni pistacjowym. <\/p>\n<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>Cerkiew stoi na jednym z rog\u00f3w skrzy\u017cowania \nOrzeszkowej z Akademiczeskaj\u0105. Je\u015bli zaczniemy spacer Akademick\u0105 w stron\u0119 ulicy \n17 wrze\u015bnia, natkniemy si\u0119 na stary lutera\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry Tania nazywa\u0142a \nkirch\u0105. Wybaczcie, ale nie wiem do dzi\u015b czy to rosyjskie czy bia\u0142oruskie \ns\u0142\u00f3wko. Mo\u017ce w obu j\u0119zykach brzmi ono podobnie. Tak okre\u015blano ko\u015bcio\u0142y \nprotestanckie. I ten jeden tylko rodzynek znajdziemy w Grodnie, a \u017cadnego nie \nmog\u0142am spotka\u0107 w innych regionach Bia\u0142orusi. Grodzie\u0144ska za\u015b kircha by\u0142a pi\u0119kna \ni zaniedbana, zamkni\u0119ta na trzy spusty. Zachwyca\u0142a imponuj\u0105c\u0105 wie\u017c\u0105 i \nzachowanym w ca\u0142o\u015bci witra\u017cem w rozecie, przera\u017ca\u0142a op\u0142akanym stanem, w jakim \nsi\u0119 znalaz\u0142a. A przecie\u017c mia\u0142am nadziej\u0119, \u017ce przetrwa. Dwudziestowieczne mury \npojawi\u0142y si\u0119 stosunkowo niedawno, na miejscu drewnianych \u015bcian z osiemnastego \nwieku, wzniesionych z inicjatywy niemieckich rzemie\u015blnik\u00f3w zatrudnianych na \ntych terenach przez Tyzenhauza.<\/p>\nOkre\u015blenie \nwielokulturowo\u015bci i zr\u00f3\u017cnicowania religijnego nie przystaje ju\u017c do Bia\u0142orusi. \nTo pa\u0144stwo jednolite, steruj\u0105ce ku kulturze rosyjsko-sowieckiej. Odrzuca pozosta\u0142o\u015bci \ndziedzictwa polsko-katolickiego, \u017cydowskiego i niemiecko-protestanckiego. O \npolskie zabytki, nie tylko sakralne, troszczy si\u0119 jak mo\u017ce i potrafi, Polonia. Niemieckie \ni \u017cydowskie \u015bwi\u0105tynie wygl\u0105daj\u0105 tak, jakby nie troszczy\u0142 si\u0119 o nie nikt. <\/p>\nImponuj\u0105ca \nbry\u0142a synagogi na skarpie nad rzeczk\u0105 Horodniczank\u0105 tkwi nieporuszona od dawna, \na jednak zabite deskami okna i odpadaj\u0105cy tu i tam tynk, wieszcz\u0105 jej powolny \nupadek. Wielko\u015b\u0107 \u015bwi\u0105tyni \u015bwiadczy o dawnej \u015bwietno\u015bci jeszcze z czas\u00f3w rabina \nMordechaja Jaffe, gdy drewnian\u0105 konstrukcj\u0119 zamieniono na murowan\u0105. Potem \nwielokrotnie przebudowywana w dziewi\u0119tnastym i dwudziestym wieku, jest dzi\u015b \n\u201ebezstylowa\u201d jak stwierdzi\u0142 Mieczys\u0142aw Or\u0142owicz. A ja zgadzam si\u0119 z autorami \nprzewodnika Bezdro\u017cy \u2013 to pi\u0119kna eklektyczna w stylu \u015bwi\u0105tynia, kt\u00f3ra dzi\u015b \nstrasz\u0105c pustk\u0105 i szaro\u015bci\u0105 brudnych mur\u00f3w jednocze\u015bnie zachwyca detalami architektonicznymi.\n<\/p>\nP\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142a \nabsyda zyskiwa\u0107 musia\u0142a du\u017co \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego dzi\u0119ki pi\u0119ciu d\u0142ugim oknom, \ndzi\u015b zabitym deskami. Ich zwie\u0144czenia to wyci\u0105gni\u0119te w male\u0144ki szpic ostro\u0142uki, \ninspiracja stylem maureta\u0144skim. Pozosta\u0142e okna r\u00f3wnie\u017c wyd\u0142u\u017cone, w\u0105skie, \nzako\u0144czone p\u00f3\u0142okr\u0105g\u0142o na szczycie, zdobione s\u0105 na zewn\u0105trz \u0142ukami i ostro\u0142ukami \nw formie p\u0142askorze\u017abie\u0144 w murze. Ca\u0142o\u015b\u0107 bardzo oryginalna, ale to twierdzenie \nmoje, czyli laika architektonicznego. <\/p>\nZafascynowana \nwizerunkiem synagogi i jej martwego otoczenia, sta\u0142am d\u0142u\u017csz\u0105 chwil\u0119 na \nskarpie, gotowa za kilka minut wyruszy\u0107 w d\u00f3\u0142 ku rzece, w poszukiwaniu \n\u015bredniowiecznej p\u00f3\u0142-cerkwi. Gdy ju\u017c utrwali\u0142 si\u0119 w moim umy\u015ble obraz martwoty i \nsamotno\u015bci tej \u015bwi\u0105tyni, jej drzwi najzupe\u0142niej nieoczekiwanie otworzy\u0142y si\u0119 i \npojawi\u0142a si\u0119 w nich skurczona babulina, z krzes\u0142em. Usiad\u0142a dwa metry przed \nbudynkiem, pozostawiwszy drzwi otwarte. Mo\u017ce dla prowizorycznej wentylacji \ngnij\u0105cego od \u015brodka, nieu\u017cywanego od dawna zabytku. Dostrzeg\u0142am zarys schod\u00f3w i \nciemne wn\u0119trze korytarza. Nie mia\u0142am jednak odwagi podej\u015b\u0107 i przeszkodzi\u0107 \nkobiecinie-str\u00f3\u017cowi, kt\u00f3ra po kilku chwilach poch\u0142oni\u0119ta ju\u017c by\u0142a swoj\u0105 rob\u00f3tk\u0105 \nna drutach. Zsun\u0119\u0142am si\u0119 wi\u0119c w d\u00f3\u0142, \u017ceby wzd\u0142u\u017c Horodniczanki doj\u015b\u0107 do mostku \ni przez park wprost nad Niemen, gdzie sta\u0142a zabytkowa cerkiew Borysa<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span>i Gleba. <\/p>\nMa\u0142a \nzgrabna budowla na planie prostok\u0105ta z zaokr\u0105glonym kr\u00f3tszym bokiem, kt\u00f3ry \ntworzy\u0142 absyd\u0119, stoi tu\u017c nad rzek\u0105. Powsta\u0142a w dwunastym wieku. Z czerwonej \nceg\u0142y, inkrustowanej wielkimi g\u0142azami i majolik\u0105 u\u0142o\u017con\u0105 w \u015bcianach w formie \nkrzy\u017cy. Przetrwa\u0142a niewzruszona, cho\u0107 niszczona przez wieki w wyniku wojen i \nprzepychanek religijnych, dopiero w dziewi\u0119tnastym nie opar\u0142a si\u0119 naturze i \npo\u0142owa mur\u00f3w \u015bwi\u0105tyni run\u0119\u0142a w d\u00f3\u0142 w wyniku osuni\u0119cia si\u0119 zbocza. Ratowano j\u0105 \nsztukuj\u0105c metalem i blach\u0105. Dzi\u015b, kaleka, wci\u0105\u017c ciekawi swoj\u0105 oryginalno\u015bci\u0105. \nObecnie nale\u017cy do wsp\u00f3lnoty prawos\u0142awnej, od momentu, gdy w\u0142adze rosyjskie w \ndziewi\u0119tnastym wieku usun\u0119\u0142y bazylia\u0144skich zakonnik\u00f3w unickich. <\/p>\nNie \nmia\u0142am ochoty prosi\u0107 gospodarza, aby otworzy\u0142 dla mnie drzwi cerkwi, cho\u0107 \nkrz\u0105ta\u0142 si\u0119 nieopodal w okolicach ma\u0142ego domku tu\u017c za alej\u0105 ozdobion\u0105 rz\u0119dami \nwysokich brz\u00f3z. By\u0107 mo\u017ce nawet uzyskaliby\u015bmy porozumienie. By\u0107 mo\u017ce pomog\u0142aby \nmi starsza, \u017cyczliwa pani, kt\u00f3ra jeszcze na kilka minut przed deszczem wygrzewa\u0142a \nsi\u0119 w s\u0142o\u0144cu na \u0142awce, na male\u0144kim dziedzi\u0144cu obok cerkwi. Zagai\u0142a sama, \nzaciekawiona turystk\u0105-intruzem. Nie mia\u0142am jednak ochoty na d\u0142u\u017csz\u0105 rozmow\u0119. \nKaleka komunikacja by\u0142a dla mnie wci\u0105\u017c katorg\u0105. Nie potrafi\u0142am prze\u0142ama\u0107 \nbariery j\u0119zykowej, cho\u0107 wiedzia\u0142am jak wiele trac\u0119 pozbawiaj\u0105c si\u0119 kontaktu z \ntubylcami, przecinaj\u0105c dop\u0142yw informacji o kraju, z najbardziej wiarygodnego \n\u017ar\u00f3d\u0142a.<\/p>\nDeszcz, \nkt\u00f3ry grozi\u0142 od rana, pokropi\u0142 mnie na po\u017cegnanie, gdy opuszcza\u0142am cerkiew na \nKo\u0142o\u017cy – skarpie nadnieme\u0144skiej. Z przewodnikiem Bezdro\u017cy w r\u0119ku wyruszy\u0142am na \nposzukiwanie ostatniego na mojej trasie zabytkowego przybytku prawos\u0142awnego w \nGrodnie. Na ulicy Grodienskogo, niedaleko nowego i starego zamku, zbudowany na \nwzniesieniu, widoczny by\u0142 ju\u017c z daleka. Z\u0142ote gwiazdy na niebieskiej kopule przywo\u0142ywa\u0142y \nskojarzenia ze znanymi mi wizerunkami Maryi w niebieskiej szacie na kuli \nziemskiej z wianuszkiem gwiazd. Do \u015brodka uda\u0142o mi si\u0119 zajrze\u0107 jedynie przez \nkrat\u0119, z kru\u017cganka. Zaciemnione wn\u0119trze i ikonostasy. W centrum mie\u015bci\u0142a si\u0119 \nzapewne wspominana przez przewodnik ikona Matki Bo\u017cej W\u0142odzimierskiej, \ndwudziestowieczna, bo nie zachowa\u0142o si\u0119 nic z dekoracji osiemnastowiecznych. \nWarto pami\u0119ta\u0107, \u017ce t\u0119 \u015bwi\u0105tyni\u0119, tak bardzo przypominaj\u0105c\u0105 barokowe ko\u015bcio\u0142y \nkatolickie, z ich p\u0119katymi kopu\u0142ami i wie\u017cyczkami, zbudowano po po\u017carze w \nosiemnastym wieku, wedle projektu polskiego architekta \u2013 Jakuba Fontany. <\/p>\nFascynowa\u0142a \nmnie mnogo\u015b\u0107 kult\u00f3w i obrz\u0105dk\u00f3w tych tak bliskich sobie trzech monoteistycznych \nreligii. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 \u2013 to prawda, podstaw\u0105 by\u0142a jednak dla wszystkich wiara w \njedynego Boga. Sk\u0105d wi\u0119c u chrze\u015bcijan zainteresowanie praktykami tak dalekich \ni egzotycznych wierze\u0144 jak hinduizm i buddyzm? Dlaczego te walki o w\u0142adz\u0119 \npomi\u0119dzy katolikami i prawos\u0142awnymi? Dlaczego nienawi\u015b\u0107 mi\u0119dzy \u017bydami i \nmuzu\u0142manami? Bo \u0142atwiej wielbi\u0107 i akceptowa\u0107 to co dalekie i nieznane albo \npozornie znane? Bo blisko\u015b\u0107 to nieunikniony konflikt i starcie? <\/p>\nW \nGrodnie nie znalaz\u0142am ani jednego meczetu. Podobno istnieje tam Centrum Kultury \nTatarskiej, nie przysz\u0142o mi jednak do g\u0142owy, aby odszuka\u0107 t\u0119 organizacj\u0119 \npodczas mojego pobytu i nawi\u0105za\u0107 z ni\u0105 kontakt – kontakt niew\u0105tpliwie cenny w \nprzysz\u0142o\u015bci, podczas mojej europejskiej wyprawy \u015bladami wyznawc\u00f3w islamu. <\/p>\nW \nGrodnie zachowa\u0142y si\u0119 cztery wa\u017cniejsze katolickie polskie \u015bwi\u0105tynie. Wszystkie \nwybudowane w stylu barokowym. Wybijaj\u0105 si\u0119 wie\u017cami ponad stosunkowo p\u0142ask\u0105 \nzabudow\u0119 starego miasta. Szczeg\u00f3lnie ciekawie prezentuj\u0105 si\u0119 dwa ko\u015bcio\u0142y na \nwzniesieniach nadnieme\u0144skich: ko\u015bci\u00f3\u0142 Franciszkan\u00f3w na Zaniemniu i Bernardyn\u00f3w \npo drugiej stronie rzeki, niedaleko placu Sowieckiego i Bator\u00f3wki. Obu \n\u015bwi\u0105tyniom towarzysz\u0105 klasztory. U Bernardyn\u00f3w uda\u0142o mi si\u0119 pods\u0142ucha\u0107 ko\u0144cz\u0105c\u0105 \nsi\u0119 ju\u017c msz\u0119 po polsku. Ksi\u0105dz zaci\u0105ga\u0142 po kresowemu. Wierni z pewno\u015bci\u0105 \nrozumieli go dobrze, cho\u0107 sami nie pos\u0142ugiwali si\u0119 j\u0119zykiem polskim w \ncodziennej komunikacji. Nietrudno by\u0142o dokona\u0107 takich spostrze\u017ce\u0144, wystarczy\u0142o \npos\u0142ucha\u0107 rozm\u00f3w opuszczaj\u0105cych ko\u015bci\u00f3\u0142 wiernych, zar\u00f3wno u Bernardyn\u00f3w jak i u \nFranciszkan\u00f3w. Ko\u015bcio\u0142y te, jak i Bazylika pod wezwaniem Franciszka Ksawerego \nprzy placu Sowieckim (dawniej \u2013 Batorego) posiada\u0142y typowo barokowy, z\u0142oto-srebrny, \nekspresyjny wystr\u00f3j wn\u0119trza. Linie element\u00f3w architektonicznych i rze\u017abionych \ndekoracji wi\u0142y si\u0119 kapry\u015bnie i nienaturalnie. Oko nie wiedzia\u0142o, kt\u00f3remu \nfragmentowi po\u015bwi\u0119ci\u0107 wi\u0119cej uwagi, zdezorientowane, oboj\u0119tnia\u0142o. <\/p>\nZazwyczaj \nniewiele pami\u0119ta\u0142am po odwiedzinach w \u015bwi\u0105tyniach ho\u0142duj\u0105cych \nsiedemnastowiecznej sztuce. Rzadko mnie zaskakiwa\u0142a. Cz\u0119sto nudzi\u0142a. Przyzwyczai\u0142am \nsi\u0119 do niej w Polsce, szuka\u0142am wi\u0119c nowo\u015bci, odmiany. I znalaz\u0142am. W \u015bwi\u0105tyni \nzakonu Brygidek przy obecnej ulicy Marksa (musia\u0142a si\u0119 przecie\u017c nazywa\u0107 kiedy\u015b \ninaczej). Ale o tym za chwil\u0119. <\/p>\nTymczasem \nmoj\u0105 uwag\u0119 wewn\u0105trz bazyliki przyci\u0105gn\u0119\u0142a ma\u0142a posta\u0107 wo\u0142aj\u0105cej mnie po polsku \nbabuszki. Po chwili zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce jej zaciekawienie powodowane by\u0142o \ng\u0142\u00f3wnie pragnieniem sprzedania ulotek informacyjnych na temat \u015bwi\u0105tyni. To \njednak nie zmniejszy\u0142o mojej dla niej \u017cyczliwo\u015bci. M\u00f3wi\u0142a dobrze po polsku. W \nci\u0105gu kilku minut opowiedzia\u0142a mi swoj\u0105 histori\u0119 rodzinn\u0105, oraz dzieje relacji \nz c\u00f3rk\u0105, kt\u00f3ra wyemigrowa\u0142a do Polski. Ju\u017c na pocz\u0105tku wr\u0119czy\u0142a mi polsk\u0105 \nulotk\u0119, kt\u00f3rej nie mia\u0142am czasu nawet przejrze\u0107, zaj\u0119ta rozmow\u0105. Gdy w ko\u0144cu \n\u017cegnaj\u0105c si\u0119 mi\u0142o zamierza\u0142am uda\u0107 si\u0119 w w\u0119dr\u00f3wk\u0119 po ko\u015bciele, z zadrukowanym \nzdj\u0119ciami papierem, bezwiednie, chwyci\u0142a mnie i szepta\u0142a \u2013 \u201eCo \u0142aska co \u0142aska\u2026\u201d \n– Co \u0142aska. Hmm\u2026 Wyj\u0119\u0142am drobnych sto rubli i podsun\u0119\u0142am babci. Ona jednak \nskrzywi\u0142a si\u0119 z niesmakiem \u2013 To mniej ni\u017c kopiejka, droga moja. To nic. \u2013 \nWyj\u0119\u0142am wi\u0119c tysi\u0105c rubli, a ona wci\u0105\u017c najwidoczniej niezadowolona, przyj\u0119\u0142a i \nu\u015bmiechn\u0119\u0142a si\u0119 z przymusem. Odwr\u00f3ci\u0142am si\u0119 i odesz\u0142am. Zd\u0105\u017cy\u0142am jeszcze dojrze\u0107 \njak nagabuje m\u0142odego, n\u0119dznie wygl\u0105daj\u0105cego m\u0119\u017cczyzn\u0119. Wzi\u0105\u0142 ulotk\u0119 do r\u0119ki, \nobejrza\u0142 i odda\u0142, odmawiaj\u0105c zakupu, w\u00f3wczas ona na tyle g\u0142o\u015bno, \u017ce s\u0142ysze\u0107 \nmog\u0142am to i ja i m\u0142odzieniec, wyplu\u0142a z siebie kilka niemi\u0142ych epitet\u00f3w i \nz\u0142orzeczy\u0142a jeszcze przez chwil\u0119, ju\u017c ciszej. Taka mi\u0142a staruszka. Taka zaci\u0119ta \ni zawistna. <\/p>\nUlic\u0105 \nMarksa, w chwil\u0119 po zwiedzeniu zabytkowej apteki, kt\u00f3ra mie\u015bci si\u0119 niedaleko bazyliki \nFranciszka Ksawerego, rzuciwszy okiem na piekn\u0105 niegdy\u015b kamienic\u0119 z czerwonej \nceg\u0142y Murawiewa Wieszatiela, uda\u0142am si\u0119 w kierunku ulicy Wasilko. W ci\u0105gu \np\u00f3\u0142tora dnia sp\u0119dzonego w Grodnie przechodzi\u0142am tamt\u0119dy kilkakrotnie. Lubi\u0142am \nkamienice w stylu ma\u0142omiasteczkowym bielone i malowane w pastelowe barwy, z \ncharakterystycznie zdobionymi obramowaniami okien. <\/p>\nNa \nrogu Wasilko i Marksa mie\u015bci\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c moja ulubiona \u015bwi\u0105tynia barokowa, \nzbudowana w latach czterdziestych siedemnastego wieku. To by\u0142 zupe\u0142nie inny \nbarok. Tak r\u00f3\u017cny od ko\u015bcio\u0142\u00f3w Bernardyn\u00f3w i Franciszkan\u00f3w. <\/p>\nBrygidki \npoleci\u0142y wybudowanie ko\u015bcio\u0142a o dwukondygnacyjnej fasadzie, z ozdobnymi \nwie\u017cyczkami zwie\u0144czonymi krzy\u017cami. Elementem, kt\u00f3ry dodaje tej budowli \noryginalno\u015bci s\u0105 pilastry, przyklejone \u015bci\u015ble do fasady wysokie filary, nie \npe\u0142ni\u0105ce tu chyba \u017cadnej funkcji konstrukcyjnej. Dodawa\u0142y uroku \u015bwi\u0105tyni. Ponad \nnimi czarno-bia\u0142a wst\u0105\u017cka wzor\u00f3w na murze poziomo zawieszona na fasadzie odcina\u0142a \ncz\u0119\u015b\u0107 g\u00f3rn\u0105 od dolnej budynku. Kolor ceglany, brzoskwiniowy i czarny \nprzywodzi\u0142y mi na my\u015bl \u015ar\u00f3dziemnomorze. To by\u0142 ten klimat. Swoboda baroku i \nelegancja antyku. D\u0142ugo kontemplowa\u0142abym \u015bwi\u0105tyni\u0119, gdyby nie niemi\u0142osierny \nupa\u0142 i konieczno\u015b\u0107 unikania s\u0142o\u0144ca. A przecie\u017c trudno go unika\u0107 z g\u0142ow\u0105 \nskierowan\u0105 ku szczytom budowli i nosem wystawionym ku promieniom. <\/p>\nKo\u015bci\u00f3\u0142 \nBrygidek by\u0142 ostatnim etapem na mojej trasie w\u0119dr\u00f3wek religijnych po Grodnie. Chcia\u0142am \nobejrze\u0107 s\u0142awny lamus \u2013 drewnian\u0105 konstrukcj\u0119 w ogrodzie klasztornym, zbudowan\u0105 \nbez u\u017cycia gwo\u017adzi, ale nie mia\u0142am ochoty na konfrontacj\u0119 z kolejnym \nrosyjskoj\u0119zycznym rozm\u00f3wc\u0105. Zrezygnowa\u0142am i odesz\u0142am wolno w kierunku Niemna. <\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n \n<\/span><\/p>\n5<\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\njeszcze o Grodnie<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>W momencie, gdy m\u0142ody ch\u0142opak, syn \nkierowcy, kt\u00f3ry zabra\u0142 mnie \u201ena podsadku\u201d z granicy polsko-bia\u0142oruskiej, komunikowa\u0142 \nojcu potrzeb\u0119 zarekwirowania samochodu na ca\u0142y wiecz\u00f3r, nie wiedzia\u0142am jeszcze, \n\u017ce chodzi o ca\u0142odzienn\u0105 i ca\u0142onocn\u0105 imprez\u0119. A impreza by\u0142a narodowa \u2013 3 lipca \nto \u015bwi\u0119to niepodleg\u0142o\u015bci Bia\u0142orusi. Prazdnik niezale\u017cnosti. Wielu m\u0142odych \nBia\u0142orusin\u00f3w, takich jak ten, kt\u00f3rego pozna\u0142am w samochodzie, w ciasnym \ntiszercie, d\u017cinsach i adidasach, z szop\u0105 niesfornych, cho\u0107 kr\u00f3tkich, jasnych w\u0142os\u00f3w, \nzaludni\u0142o tego dnia puste zwykle ulice Grodna. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Przechadza\u0142am si\u0119 wtedy ulic\u0105 \nOrzeszkowej, w kierunku niebieskiego domu pisarki. Pod jej pomnikiem po\u0142o\u017cone \nby\u0142y \u015bwie\u017ce kwiaty. Ich ilo\u015b\u0107 nie dor\u00f3wnywa\u0142a jednak tej, jak\u0105 z\u0142o\u017cono u st\u00f3p \nBohater\u00f3w. Pomnik ton\u0105\u0142 w kwiatach, pali\u0142y si\u0119 znicze. Ca\u0142y teren dziedzi\u0144ca i \nogrodu wraz z \u0142awkami, kraw\u0119\u017cnikami i murkami zajmowali m\u0142odzi. Starsi, z \ndzie\u0107mi, m\u0119\u017cami i \u017conami okupowali place zabaw. \u015awi\u0119towanie wype\u0142nia\u0142o szczelnie \nca\u0142e miasto. Sklepy i deptaki by\u0142y pe\u0142ne \u015bwi\u0119tuj\u0105cych kupuj\u0105cych. Place, \ntrawniki i skwerki by\u0142y pe\u0142ne \u015bwi\u0119tuj\u0105cych konsumuj\u0105cych zakupiony chwil\u0119 \nwcze\u015bniej alkohol i chipsy. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Plac Lenina otaczano wianuszkiem, \npozostawiaj\u0105c wolny \u015brodek niby dziura w obwarzanku. K\u0119pki m\u0142odzie\u017cy przy \npomniku czo\u0142gu, kt\u00f3ry chyba jedynie mi wydawa\u0142 si\u0119 z\u0142owieszczym deja vu. K\u0119pki \nza Teatrem Wielkim, kt\u00f3ry podobno tu\u017c po uroczystym otwarciu wielu ironist\u00f3w \nprzyr\u00f3wnywa\u0142o do statku kosmicznego zielonych ludzi. K\u0119pki przy popularnym \noferuj\u0105cym szeroki wyb\u00f3r alkoholi sklepie Batory, kt\u00f3ry pozosta\u0142 bodaj jedynym \n\u015bladem przesz\u0142ej obecno\u015bci s\u0142awnego cz\u0142owieka. Nazwa Bator\u00f3wka, ju\u017c dawno nie \nwywo\u0142uje \u017cadnych skojarze\u0144 u mieszka\u0144c\u00f3w Grodna. \u017baden z przechodni\u00f3w nie umia\u0142 \npom\u00f3c mi odnale\u017a\u0107 tej starej kamienicy przylegaj\u0105cej murem do sklepu, o kt\u00f3rym \nwspomina\u0142am. Nawet str\u00f3\u017c budynku, nie wiedz\u0105c, a mo\u017ce nie chc\u0105c wiedzie\u0107, o \nczym m\u00f3wi\u0119, powtarza\u0142 kilkakrotnie i z uporem \u2013 Tu Miedinstitut. \u015awietnie. Tak. \nZrozumia\u0142am. W Bator\u00f3wce umieszczono uczelni\u0119 medyczn\u0105. Wej\u015b\u0107, zwiedzi\u0107 \nwn\u0119trza, w kt\u00f3rym odbywa\u0142y si\u0119 sejmy za Batorego, niepodobna. Tylko od podw\u00f3rza \npodziwia\u0107 mo\u017cna mury, kt\u00f3re wygl\u0105da\u0142y smutno i uroczy\u015bcie. Ta \u0142uszcz\u0105ca si\u0119 \nceglasto-czerwona farba, i odpadaj\u0105cy tynk. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Tymczasem na Zaniemniu harmider i \nt\u0142ok. Zlot motocyklist\u00f3w i t\u0142umu wielbicieli. Z okazji \u015bwi\u0119ta, a mo\u017ce pod jego \npretekstem. Po drugiej stronie placu po\u015brodku parku nadrzecznego montowano \nrusztowania estrady. Wstawiano sprz\u0119t muzyczny, instalowano g\u0142o\u015bniki. W\u015br\u00f3d \nm\u0142odzie\u017cy poruszenie. Wkr\u00f3tce rozpocz\u0105\u0107 si\u0119 mia\u0142 koncert. Mo\u017ce i mia\u0142abym \nochot\u0119 pods\u0142ucha\u0107 tendencje muzyczne m\u0142odej Bia\u0142orusi. Czego s\u0142uchali ci m\u0142odzi \nmotocykli\u015bci? Czy by\u0142 to metal, rock, czy jeden z gatunk\u00f3w zdecydowanie \nbardziej heavy, a mo\u017ce trash i death metal. W tak odleg\u0142e rejony muzyki nie \nzapuszcza\u0142am si\u0119 nigdy. Tr\u0105ci\u0142o to dla mnie zawsze satanizmem i anarchi\u0105. <\/p>\nMog\u0142am \njednak wyizolowa\u0107 si\u0119 od t\u0142umu w sytuacji i tak skrajnej alienacji. W sytuacji, \ngdy ja, Polka, S\u0142owianka, nie rozumia\u0142am rozm\u00f3w, kt\u00f3re toczy\u0142y si\u0119 obok mnie, \nnie rozumia\u0142am r\u00f3wnie\u017c zachowa\u0144 i pogl\u0105d\u00f3w tych, z kt\u00f3rymi uda\u0142o mi si\u0119 \nporozumie\u0107. By\u0142am obca. Anachroniczna. Ja dla nich a oni dla mnie. Obcy i \nanachroniczni. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej siedzia\u0142am w tym samym \nmiejscu, nad rzek\u0105, wygl\u0105daj\u0105c na pr\u00f3\u017cno \u015blad\u00f3w imprezy prazdnikowej z \npoprzedniego wieczoru. Dwie budki serwowa\u0142y piwo, col\u0119 i bu\u0142ki z mi\u0119sem. \nPrzysiad\u0142am przy drewnianym stole na wy\u017cszym poziomie, tak, aby spokojnie \nobserwowa\u0107 przytulaj\u0105ce si\u0119 do siebie pary na \u0142awkach na deptaku i konsumowa\u0107 \nzakupiony wcze\u015bniej jogurt pitny i bu\u0142k\u0119 s sasgu\u015bcionku, czyli z mazi\u0105, kt\u00f3ra \nprzypomina\u0142a mas\u0119 kr\u00f3wkow\u0105 w postaci rzadkiej, rozpuszczonej oraz confiture de \nlait \u2013 francuskie konfitury mleczne. Przyb\u0142\u0105ka\u0142 si\u0119 ju\u017c po kilku minutach \nszczeniak. Nie przepadam za psami, boj\u0119 si\u0119 ich, wzbudzaj\u0105 moj\u0105 niech\u0119\u0107 a \nniekt\u00f3re nawet niekontrolowane obrzydzenie. A jednak ma\u0142e, bezbronne, bezdomne \ni wyg\u0142odzone istoty powoduj\u0105 nap\u0142yw ciep\u0142ych uczu\u0107. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Szczeniak by\u0142 zabawny. Przymilny, \nlecz nie natr\u0119tny. Pude\u0142ko z resztkami jogurtu wyliza\u0142 do cna. Mia\u0142am ochot\u0119 \npog\u0142aska\u0107 go i schwyci\u0107 lekko za d\u0142ugie uszy. Nie zrobi\u0142am tego jednak. \nWsta\u0142am, rzuci\u0142am okiem na rzek\u0119 i odesz\u0142am w stron\u0119 wzg\u00f3rza, na kt\u00f3rym wznosi\u0142 \nsi\u0119 piekny, zdobiony czerwonym dachem ko\u015bci\u00f3\u0142 Franciszkan\u00f3w. Mnie jednak \nbardziej interesowa\u0142y stare drewniane domki wie\u015bniacze, kt\u00f3re spotyka si\u0119 na \nwsiach, zar\u00f3wno po naszej polskiej stronie granicy jak i po bia\u0142oruskiej. Domki \nmia\u0142y misternie rze\u017abione obrze\u017ca okien i naro\u017cniki \u015bcian. Malowane by\u0142y \nr\u00f3\u017cnorodnie, z wyobra\u017ani\u0105. Wiele takich drewnianych domostw szpeci\u0142 widniej\u0105cy \nprzed nimi cmentarny p\u0142ot. Tak nazywa\u0142am chyba modne tutaj \u2013 a w rzeczywisto\u015bci \npo prostu najta\u0144sze \u2013 ogrodzenie z cementu, zdobione wyt\u0142aczanymi wzorami. \nWiele z nich malowano na kremowo i pistacjowo. Inne pozostawa\u0142y cmentarnie \nszare i ascetycznie smutne. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Do domu Tani i Janka nie dotar\u0142am \nszybko. Bo i kwiatek trzeba by\u0142o kupi\u0107, aby odwdzi\u0119czy\u0107 si\u0119 za go\u015bcin\u0119, i zdj\u0119\u0107 \njeszcze kilka porobi\u0107 dostrze\u017conym w ostatniej chwili szalenie ciekawym sierpom \ni m\u0142otom w postaci motyw\u00f3w architektonicznych, niebieskim skrzynkom pocztowym i \ntelefonicznym szarym budkom z minionej epoki. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>A z pewno\u015bci\u0105 dotar\u0142abym do domu p\u00f3\u017aniej \nni\u017c zamierza\u0142am, gdyby nie pomoc Bia\u0142oruskiej pary na przystanku, kt\u00f3ra \ndok\u0142adnie wyt\u0142umaczy\u0142a, w jaki wsi\u0105\u015b\u0107 trolejbus i jak kasowa\u0107 bilet. Tym razem, \nna kilka godzin przed wyjazdem z Grodna, zrozumia\u0142am bia\u0142oruskie zasady \nkomunikacji. Wcze\u015bniej polega\u0142am na Janku, Tani i poznanej w trolejbusie \ndziewczynie z polsko-bia\u0142oruskiej rodziny. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Bilety kupowa\u0142o si\u0119 w kiosku na \nprzystanku. Po trzy lub sze\u015b\u0107. Nie sprzedawano pojedynczych. Nie sprzedawali \nbilet\u00f3w kierowcy trolejbus\u00f3w. Kasowa\u0142o si\u0119 po jednym zadrukowanym papierku, w kasowniku, \nkt\u00f3ry wy\u017cera\u0142 dziurki pod wp\u0142ywem brutalnego uderzenia odpowiedni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \nmetalowej maszynki. <\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span>Zetkni\u0119cie z trolejbusami i \nautobusami to by\u0142y dopiero pocz\u0105tki zdobywania wiedzy na temat systemu \nkomunikacji bia\u0142oruskiej. Prawdziwym do\u015bwiadczeniem by\u0142a podr\u00f3\u017c poci\u0105giem. A ta \nczeka\u0142a mnie ju\u017c wieczorem, w drugim dniu pobytu w Grodnie. Przede mn\u0105 Mi\u0144sk i \nnowy etap podr\u00f3\u017cy. <\/p>\nNie \nmusia\u0142am robi\u0107 nic. Janek negocjowa\u0142 przy okienku po bia\u0142orusku. Odrzuci\u0142 \npropozycj\u0119 podr\u00f3\u017cy elektriczk\u0105, kt\u00f3ra kosztem wyg\u00f3d proponowa\u0142a super niskie \nceny. Wybra\u0142 poci\u0105g po\u015bpieszny. Nocny. Pojazd wyrusza\u0142 z Grodna tu\u017c przed \ndwudziest\u0105 drug\u0105. Dociera\u0142 do Mi\u0144ska nad ranem. <\/p>\nZamkni\u0119te \nna sta\u0142e okna i zaduch, kt\u00f3ry w nocy rozwia\u0142 dzia\u0142aj\u0105cy tu\u017c nad moja g\u0142ow\u0105 nawiew. \nNiezrozumia\u0142a propozycja konduktorki, kt\u00f3ra rozdawa\u0142a po\u015bciel. Instynktownie \nrzuci\u0142am \u2013 nie, dzi\u0119kuje. I wrodzona nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 nie pozwoli\u0142a mi ju\u017c powt\u00f3rzy\u0107 \npro\u015bby. Po kilku godzinach na tragicznie twardej, drewnianej, wisz\u0105cej le\u017cance, \nukradkiem \u015bci\u0105gn\u0119\u0142am materac i opatulona swetrem nareszcie zasn\u0119\u0142am na dwie \ngodziny przed ko\u0144cem podr\u00f3\u017cy. Dzi\u015b wspominam tylko mi\u0142\u0105, wieczorn\u0105 rozmow\u0119 z \nm\u0142odym Ukrai\u0144cem \u2013 po angielsku. I opieku\u0144czo\u015b\u0107 tlenionych konduktorek, kt\u00f3re ostatecznie \nnie wzi\u0119\u0142y zap\u0142aty za u\u017cytkowanie materaca i z u\u015bmiechem zaproponowa\u0142y gor\u0105cy \nczaj. <\/p>\n \n<\/span><\/p>\nMi\u0144sk bia\u0142oruski \u2013 wizyta w \nszpitalu<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\nZapach \nupa\u0142u i spalin w centrum miasta, a kilkadziesi\u0105t minut p\u00f3\u017aniej od\u00f3r moczu i \nst\u0119chlizny w windzie na drugie pi\u0119tro w bloku rodziny Koszowskich \u2013 tak \nprzywita\u0142 mnie Mi\u0144sk o si\u00f3dmej rano. Spogl\u0105da\u0142am zaspanymi oczami na smutn\u0105 \nSwet\u0142an\u0119, kt\u00f3ra przysz\u0142a mnie odebra\u0107 z dworca kolejowego. Pyta\u0142am o stan \nzdrowia jej matki i s\u0142uchaj\u0105c opowie\u015bci o spodziewanej operacji gard\u0142a nadal \nspogl\u0105da\u0142am na r\u00f3wnie jak ja zaspane miasto. Na male\u0144k\u0105 zadban\u0105 star\u00f3wk\u0119 i \nbarokow\u0105 cerkiew. Na niedawno wyremontowany polski ko\u015bci\u00f3\u0142 barokowy. Na \nwysokie, przyt\u0142aczaj\u0105ce, wymuskane pa\u0142ace socrealistyczne. Obieca\u0142am sobie, \u017ce \nodwiedz\u0119 je jeszcze tego samego dnia, po po\u0142udniu, gdy minie kryzys \u015bpi\u0105czki po \nzarwanej nocy w poci\u0105gu. <\/p>\nMoja \nprzyjaci\u00f3\u0142ka mia\u0142a jednak inne plany. I zgodzi\u0142am si\u0119 – towarzyszy\u0107 jej do \npobliskiego szpitala. Sz\u0142o si\u0119 tam z osiedla na skr\u00f3ty. Przez labirynt \nblokowisk, pomi\u0119dzy cherlawymi drzewkami. Chodniczkami z p\u0142yt pomi\u0119dzy \npo\u0142aciami trawnik\u00f3w. Przez ulic\u0119 i przez dziur\u0119 w rozwalonym p\u0142ocie z cementu i \ndrutu. <\/p>\nPosiad\u0142o\u015b\u0107 \nszpitalna by\u0142a otoczona parkiem o barwie wyblak\u0142ej zieleni. Sam budynek za\u015b \nwysoki, odrapany, szary. Wewn\u0105trz quasi-nowoczesna winda zawioz\u0142a nas na \ndziesi\u0105te pi\u0119tro. Nie od razu jednak. W trakcie wertykalnej podr\u00f3\u017cy dosz\u0142o do \nkilku nieplanowanych postoj\u00f3w. Dotar\u0142y\u015bmy na miejsce po dziesi\u0119ciu minutach. Tu\u017c \nprzed pojawieniem si\u0119 pani wo\u017anej, kt\u00f3ra odkry\u0142a mnie, ma\u0142\u0105 Polk\u0119, zadekowan\u0105 \nniby nic na wysokim szpitalnym parapecie na korytarzu. Swetlana postanowi\u0142a \nodwiedzi\u0107 matk\u0119 samotnie, mnie za\u015b da\u0142o to mo\u017cliwo\u015b\u0107 milcz\u0105cego obserwowania \nszpitalnej mikrocywilizacji. <\/p>\nNienagannie \nbia\u0142e \u015bciany. Nienagannie szarokropkowana kamienna posadzka. Nienagannie mokra \ndu\u017ca szmata na d\u0142ugim kiju. Jak wiedz\u0105 wszystkie profesjonalne sprz\u0105taczki, nic \nnie zast\u0105pi stylowej staro\u015bwieckiej du\u017cej szmaty. Mop nawet je\u015bli dotar\u0142 w \nbia\u0142oruskie szpitalne progi, z pewno\u015bci\u0105 odszed\u0142 ju\u017c w zapomnienie, \nzdystansowany przez czworok\u0105tn\u0105 bawe\u0142nian\u0105 szmat\u0119 na kiju. <\/p>\nPrzeszkadza\u0142am \npani w \u015brednim wieku. Przeszkadza\u0142am z prawej, przeszkadza\u0142am z lewej. \nPrzesuwa\u0142am si\u0119 w t\u0119 i tamt\u0105 stron\u0119. Parapet by\u0142 ogromny. Mie\u015bci\u0142am si\u0119 i ja i \noczekuj\u0105ca na co\u015b czy kogo\u015b blondynka w \u015brednim wieku. Us\u0142ysza\u0142am nagl\u0105ce \u2013 Nie \nsadite dewaczka! Nie sadite. \u2013 powt\u00f3rzy\u0142a kilkakrotnie jakby z mojej twarzy \nwyczyta\u0107 mo\u017cna by\u0142o obco\u015b\u0107 i brak zrozumienia miejscowego narzecza. \u201eNie sadite\u201d \n\u2013 pomy\u015bla\u0142am i pos\u0142usznie odstawi\u0142am si\u0119 w k\u0105t kwadratowego korytarza na wprost \nszarodrzwiowych wind, kt\u00f3re co kilka minut wypluwa\u0142y kilku nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w z \nd\u0142o\u0144mi pe\u0142nymi tobo\u0142k\u00f3w. Sta\u0142am wi\u0119c pos\u0142usznie z buzi\u0105 w ciup. Rozumiej\u0105ca \nwszystko bez s\u0142\u00f3w. <\/p>\nTymczasem \nsprz\u0105taczka machn\u0119\u0142a korytarz dwa raz wzd\u0142u\u017c i wszerz, zabra\u0142a kube\u0142 i odesz\u0142a. \nSpojrza\u0142am na wsp\u00f3\u0142towarzyszk\u0119, jednak ona nie odwzajemni\u0142a spojrzenia. \nPoczu\u0142am si\u0119 niepewnie. Wsun\u0119\u0142am si\u0119 jednak cicho z powrotem na parapet. Ona \nzrobi\u0142a to w chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej. Swetlana pojawi\u0142a si\u0119 niezad\u0142ugo potem. Odetchn\u0119\u0142am.\n<\/p>\nNacisn\u0105\u0107 \nguzik windy. Szybko. Kto\u015b nas ju\u017c uprzedzi\u0142. Ka\u017cdy r\u00f3wnie szybko pr\u00f3bowa\u0142 \nwydosta\u0107 si\u0119 z wysokiego i niemi\u0142ego budynku. Parter. Labirynt przychodni. \nWyj\u015bcie. Wyp\u0142owia\u0142y szpitalny ogr\u00f3d i ten dziurawy p\u0142ot. I ulica pe\u0142na \njasnosk\u00f3rych i jasnookich przechodni\u00f3w. <\/p>\nZaginione muzeum etnograficzne<o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/b><\/p>\n <\/span><o:p><\/o:p><\/b><\/p>\nMo\u017ce \ndrugiego dnia\u2026 Mo\u017ce kilka dni p\u00f3\u017aniej gdy wr\u00f3ci\u0142y\u015bmy z przeja\u017cd\u017cki do Pi\u0144ska, \nwybra\u0142am si\u0119 na poszukiwanie s\u0142awnego mi\u0144skiego muzeum etnograficznego. To \nmia\u0142o by\u0107 gdzie\u015b w okolicach starego ko\u015bcio\u0142a barokowego, kt\u00f3ry zaj\u0119\u0142a obecnie \nprawos\u0142awna spo\u0142eczno\u015b\u0107. Gdzie\u015b niedaleko odnowionego ko\u015bcio\u0142a katolickiego, w \nkt\u00f3rym msze odprawiano po polsku. Nie mia\u0142am planu miasta. Po co, skoro centrum \nmiasta by\u0142o tak przestrzennie proste, tak ogromne i jednocze\u015bnie tak logiczne, \ntak prostopad\u0142e wzgl\u0119dem ulic, \u017ce zgubienie si\u0119 w nim by\u0142o absolutnie \nniemo\u017cliwe. Po co, skoro, plany miasta w kioskach i ksi\u0119garniach by\u0142y \nrzadko\u015bci\u0105. Po co, skoro nazwy ulic umieszczone na planach i tak zupe\u0142nie nie \nodpowiada\u0142y rzeczywisto\u015bci. <o:p><\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><\/p>\n<span\nstyle='mso-tab-count:1'> <\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<span\nstyle='mso-spacerun:yes'> <\/span><\/p>\n<o:p> <\/o:p><\/p>\n<\/div>\n<\/body><\/p>\n<\/html><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"1 Przez Podlasie na Bia\u0142oru\u015b. Lipiec 2005 Od prawos\u0142awia do islamu Podlasie Grodno Mi\u0144sk szpital, poszukiwanie muzeum etno, […]<\/p>","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_bbp_topic_count":0,"_bbp_reply_count":0,"_bbp_total_topic_count":0,"_bbp_total_reply_count":0,"_bbp_voice_count":0,"_bbp_anonymous_reply_count":0,"_bbp_topic_count_hidden":0,"_bbp_reply_count_hidden":0,"_bbp_forum_subforum_count":0,"_uag_custom_page_level_css":"","footnotes":""},"class_list":["post-4784","page","type-page","status-publish","hentry"],"spectra_custom_meta":{"_edit_lock":["1598284728:2"],"_edit_last":["2"],"_wp_page_template":["default"],"_uag_page_assets":["a:9:{s:3:\"css\";s:0:\"\";s:2:\"js\";s:0:\"\";s:18:\"current_block_list\";a:0:{}s:8:\"uag_flag\";b:0;s:11:\"uag_version\";s:10:\"1776190721\";s:6:\"gfonts\";a:0:{}s:10:\"gfonts_url\";s:0:\"\";s:12:\"gfonts_files\";a:0:{}s:14:\"uag_faq_layout\";b:0;}"]},"uagb_featured_image_src":{"full":false,"thumbnail":false,"medium":false,"medium_large":false,"large":false,"1536x1536":false,"2048x2048":false,"trp-custom-language-flag":false,"illdy-blog-list":false,"illdy-widget-recent-posts":false,"illdy-blog-post-related-articles":false,"illdy-front-page-latest-news":false,"illdy-front-page-testimonials":false,"illdy-front-page-projects":false,"illdy-front-page-person":false},"uagb_author_info":{"display_name":"Joanna Choluj","author_link":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/blog\/author\/joannacholuj\/"},"uagb_comment_info":0,"uagb_excerpt":"1 Przez Podlasie na Bia\u0142oru\u015b. Lipiec 2005 Od prawos\u0142awia do islamu Podlasie Grodno Mi\u0144sk szpital, poszukiwanie muzeum etno, […]","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4784"}],"collection":[{"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4784"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4784\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4785,"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/4784\/revisions\/4785"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/joannacholuj.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4784"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}