Poradnik dla piszacych: poetow, prozaikow i innej maści twórców..

czyli porady i cwiczenia dla piszacych, sciagniete bezczelnie z lektur obcojezycznych oraz zaczerpniete z wlasnego i cudzego doswiadczenia. Zaznaczam zródlo tam gdzie je pamietam. Mam nadzieje, ze beda dla was przydatne tak jak byly dla mnie. Czekam równiez na wasze listy i cwiczenia którymi chcielibyscie sie podzielic!

Piszcie

asianka małpka gmail kropka com

Pozdrawiam. Joanna

***

 

 

spis treści

LEKTURY

DLA PROZAIKÓW

DLA POETÓW

 

 

Dla poetów

cw. z poradnika dla poetów po angielsku dwóch panów których nazwisk nie pamietam. + przyklady wierszy które napisalam wedle receptury

1. napisz wiersz w dowolnej formie uzywajac w nim nastepujacych slow, podam ci po ang : plain, shade, up, light , glass albo ich synonimow, innych form gramatycznych itd.. moga byc tez homonimy czyli plane .. pokaze ci kiedys co mi wyszlo :)  

2. dwa obrazy do wyboru na ktorych nalezy sie skupic, wyobrazic je nalezycie i na podstawie tych wyobrazen i odczuc napisac wiersz:  - wiejski zaulek, laka i kozly albo krowy  - zmierzch dlugi ciemny korytarz i slabo widoczna postac w oddali  

3. opisac w wierszu bardzo szczegolowo to co widac z okna w miejscu w ktorym jestescie, skupicsie na szczegolach  

4.wyobraz sobie pieklo ( w kazdym mozliwym sensie, pieklo twoje osobiste, twoj synonim) , napisz wiersz  

5. wyobraz sobie szczescie ... jak powyzej  

6. oto kilka koncowych linii wierszy, dopisz calosc - spiewajac pedalowala po zalanym swiatlem ksiezyca moscie -z powrotem do swojego podwodnego domu -i godzinami bladzil w ksiezycu - stac gapiac sie w wode   itd.. tlum moje, moze odrobine zmienic konstrukcje, to tak jak w tym cw z twoim zdaniami z gazet..  

7. cw  moze byc dla 1 os albo wiecej dwie koperty albo dwie "kupki" do jednej wrzucic zapisane przez kazdego domowe lokalizacje, miejsce np spizarnia.. do drugiej wrzucic slowa abstrakcyjne losowac, kazdy z obu , laczyc w zwiazk fraz. np. sypialnia - szalenstwo to moze byc sypialnia szelenstwa ogrod - panika  ---- ogrod paniki, paniczny ogrod itd... na podstawie takiego zwiazku kazdy pisze wiersz  

8.  wez kilka powiedzen  czy przyslow i potraktuj w wierszu bardzo doslownie, stworz caly wiersz na podst takiego powiedzenia, przyklady ponizej ale sa moje polskie .. ang nie pamietam chyba byly odpowiednikami slon w sklepie z porcelana , gra nie warta swieczki, czym skorupka za mlodu nasiaknie...   wyobrazic sobie proces... np napisakania takiej skorupki, w ogole jakiej skorupki, zadanie troche etymologiczne, pomyslec najpierw skad takie powiedzenie sie wzielo ale nie na serio, wymyslic historie  

9. przypomnij sobie film, skoncentruj sie TYLKO na obrazach wrazenia zapisz w wierszu  

10. wez kilka obiektow codziennych, bliskich ci.. grzebien? szczotka do zebow? ulubiony sweter? Biblia? porownaj z czyms co przychodzi ci akurat do glowy, nawet jesli jest absurdalne, bardzo oddalone, moze byc obiekt sytuacja albo wydarzenie, wymyslone slowo... napisz wiersz na podst tych skojarzen

11. dobrze jest wzrorowac sie na mistrzach . dobrze jest wiedziec ze nieprawda jest aby mlodzi poeci którzy czytaja poezje slawnych i wzoruja sie na niej tworzac wlasne wiersze, zatracali wlasny styl. to niemozliwe. wczesniej czy pózniej jesli rzeczywiscie bedziemy mieli cos wlasnego szczerego i oryginalnego do powiedzenia, stworzymy wlasny styl.

a wiec wez istniejacy wspólczesny sobie wiersz , pomiedzy jego linijki wlasne, potem wytnij te które nalezaly do oryginalu, dopisac wlasny koniec i poczatek.

12. wez jedna linie cudzego uznanego poety najlepiej, i dopisz wlasny ciag dalszy. Ponizej podaje kilka poczatków, ale sa to moje wlasne dowolne tlumaczenia z ang, najlepiej wezcie jakis polski wiersz:

- Znalazlem ja tam (Thomas Hardy)

-jesli interesuje cie niesmiertelnosc (Susan Stewart)

 

13. przypomnij sobie dokladnie zdarzenie z dziecinstwa, imiona sytuacje , i opisz to w wierszu

14. wyobraz sobie siebie jako zmarlego, na dnie morza jako szkielet, zacznij pisac od konca, stopniowo powracaj w przeszlosc, flashback - przypomnienie, az do momentu gdy szkielet jest zywy

15. poemat o sobie samym, pochwala siebie samego, O Joanno! uzywac wielokrotnie wlasnego imienia,

16. w ten sam sposób, inwektywy skierowane przeciwko sobie samemu , a jesli wam sie nie uda, cóz, mozna wybrac kogos innego, znów używac imienia w wolaczu.

 

17. wymyślić jakiś zawód dla osoby w wierszu, albo zajęcie np. złodziej. czarodziej, lekarz. stworzyć sonet:

linie 1,2 - jesteś w pokoju, spoglądasz w okno

3,4 przestajesz patrzyć w okno, ale wciąż jesteś w pokoju

5,6 coś się dzieje, w pokoju albo na zewnątrz

7,8 coś ci się przypomina

9,10 opuszczasz pokój

11,12 czegoś pragniesz

13,14 wolne linie, dowolne zakończenie

 

18. czternaście lub więcej osób znajduje słowo które kojarzy im się z seksem. te słowa będą początkami linii sonetu lub 14 zgłoskowca, o smierci albo o milości, linie mogą się też tymi słowami kończyć, ale bez dowolności, albo wszystkie są początkami albo zakończeniami linii

19. opisać podróż, gdzieś trzeba być na czas bo inaczej coś się zdarzy lub nie zdarzy. pośpiech, ostatnie linie - wyciszenie i finał.

20. podróż, obiekt z niej przywieziony, jakieś wspomnienia z miejsca gdzie się żyło, obiekt ten ma być tematem wiersza.

21. prawa rządzące światem, prawa fizyki, prawa moralności itd itp, odkryć je na podstawie jakichś zdjęć lub pocztówek. jakichkolwiek zdjęć lub pocztówek, najlepiej jeśli przedstawiają dużą grupę osób np. tańczące pary, kobiety i mężczyźni, przytulają się, albo - zdjęcie rzeźby Rodina, Pocałunek . itd..

napisać wiersz - wypowiedź w 1 osobie która zamieszkuje świat rządzony przez te prawa

 

22. wybrać ze słownika: słowo naukowe, slangowe, słowo którego nigdy nie użyłeś, religijne, biurokratyczne.. z użyciem tych słów stwórz wiersz

23. napisz wiersz, dialog dwu osób, zastosuj zmiany tonu i stylu. uwzględnij style i sposoby wypowiedzi - uprzejmy, kochający,podejrzliwy, zirytowany, cyniczny, zimny, wrogi, obraźliwy, przerażający, przepraszający

24. napisz wiersz rymowany, Petrarkowski sonet, 8 linii abbaabba, 6 ostatnich linii cdecde albo cdcdcd, najpierw wybierz rymy potem temat

25. to samo ćwiczenie co powyżej tylko najpierw wybierz temat potem rymy.

weż jeden obiekt z pomieszczenia, jeden z zewnątrz, jeden z gazety, jeden z tv. złóż to wszystko w wiersz, stosując rymy

26.napisać wiersz na temat zadany na zlecenie edukacyjnego skrzydła NASA - o życiu pozaziemskim. Trzeba powiedzieć powiedzieć jak żyć się będzie w 3 tysiącleciu, na ziemi.

27 OSTATNIE ĆWICZENIE. nie chodzi tu już o treść ale o skupienie się na formie, treść może być absurdalna.. wówczas dopiero zrozumiemy jak trudno jest pisać wiersze klasyczne które w dodatku miały jeszcze coś sensownego przekazywać

gardło / całować / niebieski

żaba / wycinać / miękki

chmura / gryźć / ważny

błoto / zaskoczyć / ostry

wiara / powiedzieć / skórzany

4 słowa w linii

6 linii w strofie

3 strofy

przynajmniej 2 rymy wewnętrzne, i 1 zewnętrzny rym w strofie, maksymalnie 2 zakończenia zdania na strofę; jasne gramatycznie zdania, bez skrótów.

28. tłumaczenie wierszy, na własny użytek, to dobre ćwiczenie dla tych oczywiście którzy znają obce języki, pozwala bardzo głęboko i intymnie dostrzec strukturę i istotę wiersza

 

 

 

DLA PROZAIKÓW

ćwiczenia i rady z książki Gary Provost, Make you words work. Proven Techniques for Effective Writing, for Fiction and Nonfiction.

1. styl = czyli jak to powiedzieć, nie tylko co.

- wielosłowie i nadmiar słów niepotrzebnych to istotny problem. należy unikać zbędnych słów, redundancja

- unikać słów bezcelowych

- unikać słów słabych - np. zamiast powiedzieć "szybko wyciągnąć" lepiej powiedzieć "wyrwać" , zamiast "mocno zamknąć" lepiej "zatrzasnąć"

- unikać strony biernej a używać czynnej. piszemy raczej o ludziach niż o obiektach. nawet jeśli jest to opis.

- nalezy być konkretnym, np. zamiast mówić "pies" lepiej powiedziec "pudel", "kabriolet" zamiast "samochód". opisywany obiekt lepiej przemawia do wyobraźni

- zamist dodatkowego przymiotnika lepiej użyć silniejszego czasownika,

- mówić rzeczy w sposób pozytywny.

- zamiast mówić lepiej pokazać. zamiast przymiotników lepiej używać czasowników. zamiast powiedziec - " mężczyzna był okrutny" lepiej powiedzieć że "mężczyzna bił swoje psy"

- unikać cliche słownych, lepiej zamienić je na wlasne, wymyślone

- unikać pakietów słownych: i was feeling strangly tired, by all rights.. unikać wytartych frazeologizmów

- pokazać działanie zmysłów - czy bohater wydaje jakieś dźwieki, pachnie dezodorantem, śmierdzi papierosami, jakie ma nawyki,

- ustawiać zdania we właściwej kolejności.zachować logikę! niby gramatyka pozwala na przestawne konstrukcje ale lepiej zachować logikę : np.

zamiast : Jacek wyskoczył z okna gdy zrozumiał że budynek płonie

lepiej : Gdy Jacek zrozumiał że budynek płonie, wyskoczył z okna

- emfatyczne słowa stawiać na końcu, podobnie zaakcentowanie, podkreślenie

- ostrożnie stosować słowa nowe, slangowe, żargon, aby nie doprowadzić do przesady, muszą też one służyć czemuś, muszą spełniać swoje zadanie (np charakterystyka), jeśli nie spełniają, usunąć

- nie staraj się na siłę tworzyć własny styl, to przychodzi z czasem. styl oryginalny nie może zaciemniać przekazu powieści

- keep it simple, zachowaj prostotę. spróbuj używać mniejszej ilości przymiotników, odnajdywać bardziej odpowiednie i precyzyjne czasowniki i rzeczowniki

ćw. przeczytać Summing up by Sommerset Mougham, oraz Eudora Welty, One Writer's beginings

- gramatyka - przestrzegać reguł ale nie być ich niewolnikiem. mieć ucho do języka.

- używaj zdań o różnej długości, tak aby nie brzmiały monotonnie, aby były przyjemne dla uszu

- używaj zdań o zmiennej konstrukcji

- używaj paralelnych konstrukcji gdy chcesz wzmocnić jakiś efekt, coś podkreślić, podobieństwo, powtarzalność, to w porządku, ale nalezy unikać przesady

- czytaj na głos to co napisałeś

- używaj pełnych zdań często. fragmentów zdań urwanych - rzadko

- nie powtarzaj niespotykanych wyrazów zbyt blisko siebie, to wybije czytelnika z rytmu, nagle zda sobie sprawę że czyta, wyjdzie ze świata powieści bo przyłapie pisarza na pisaniu. przyciągnie uwagę jego mało znane słowo które już gdzieś słyszał. słowa potoczne, zwykłe nawet powtarzane b często i blisko , nie przyciągają aż tak uwagi czytelnika

 

2. tempo (pace), rytm powieści

- unikaj niepotrzebnych słów które zwalniają rytm powieści

- początek - zainteresuj czytelnika i spraw aby czytał dalej

- jeśli w powieści nic się nie dzieje - to nie ma o czym pisać! pisz o tym co się dzieje, nawet opis musi czemuś służyć

musi się coś dziać. musi być akcja inaczej zwalnia to tempo prozy.

- zachowaj proporcje pomiędzy wydarzeniami w powieści i dodatkowymi informacjami

ćw. weź tekst i podkreśl w nim wydarzenia. to może być twój tekst, albo cudzy. potem policz je.

ćw. weź cudzy tekst uznanego pisarza i zrób listę rzeczy które bohater robi i którymi jest. napisz fragment o tej samej ilosci: to czy bohater jest, to co bohater robi

ćw. napisz profil przyjaciele na tej samej zasadzie, o podobnej jak wyżej długości i układzie: robić, być

- transition, przejście z jednego tematu do drugiego, z jednej sceny do innej. powinno być niezauważalne, gładkie.

NIE używać długich przejść, krótkie przejścia wystarczą aby pokryc także bardzo długi okres czasu. to nie ma znaczenia dla czytelnika.

(A story is not everything that happened. It is everything important that happened. An article is not everything that is true. It is every important thing that is true. )

- nie pisz całej sceny jeśli wystarczy tylko przejście. jeśli nic się nie zdarzyło to trzeba to ominąć. np. opowiadanie gdy ktoś podróżuje - ważne jest to co się zdarzyło w pewnych miejscach, podróż trzeba ominąć jeśli nic ona nie wnosi do powieści, i nie opisuje jakoś bohatera.

(when u write the story leaves out the boring stuff - gdy piszesz opowieść wyrzuć wszystko to co nudne)

- nie tłumacz jeśli nie musisz. nie trzeba próbować tłumaczyć gdy po prostu można stwierdzić.

chyba że jest coś co rzeczywiście trzeba wytłumaczyć, albo gdy przejście jest mało widoczne, trzeba wrocić i dodać bohaterowi jakąś cechę, albo opis, na pozostałych stronach powieści aby urealnić to późniejsze przejście. wtedy czytelnik zaakceptuje je bez pytań i przejście będzie dobre.

- nie używaj przejść aby zataić informację: jesli powie się, że Sam wsiadł do samochodu i pojechał do kościoła, a potem, że po wyjściu z kościoła Sam poczuł że powtarza się atak taki jaki miał wcześniej w drodze do kościoła, to czytelnik poczuje się oszukany bo wcześniej nie powiedziano mu o tym, że coś się stało w drodze do kościoła. .. przejście - Sam przyjechał samochodem do kościoła - zakłada bezwypadkową podróż.

- nie używaj przejść które wprowadzają czytelnika w stan roztargnienia, odwracają uwagę. niech będą one proste i bez zbędnych szczegółow.

np. rozmowa, Linda rozmawia z Janem , Jan ma pójść do June bez Lindy. jak pozbyć się Lindy?

np. Linda została zawołana do pokoju obok aby zagrać w szachy. A tymczasem Jan skierował się do salonu gdzie czekała June.

trzeba wyrzucić tu grę w szachy. bo niepotrzebnie odrywa uwagę czytelnika od rozmowy Jana i June.

 

 

 

ćw. z książki Julii Cameron, The right to write

 

ćw. z książki Julii Cameron, The artist's way

ćw. z książki ..

 

 

 

Lektury